Thursday, February 12, 2015

ઉત્તરાધિકારની સોંપણી માટેનું આયોજન અને અમલ : ૧ : 'ગરિમાપૂર્ણ નિવૃત્તિ'

વ્યાપાર-ઉદ્યોગ જગતમાં ઉત્તરાધિકારીની પસંદગી વિષે ઘણું વિચારાયું છે અને લખાયું છે. જેટલું વિચારાયું તેમાંથી ઘણું ધાર્યા મુજબ ન ઉતર્યાના ઉદાહરણોની ચર્ચાઓ પણ આ સાહિત્યનો એક ખાસ પ્રકાર બની રહ્યો છે.
વેબ ગુર્જરીના 'સાંપ્રત મૅનેજમૅન્ટ વિશ્વ'વિભાગ માટે ઉત્તરાધિકાર સોંપણી પ્રક્રિયાનું આયોજન અને અમલ વિષય પર લેખ કરવા માટે આ વિષય માટેની સામગ્રી એકઠી કરવાનું શરૂ કર્યું, તે સાથે દેખીતી રીતે આ વિષય માટે ન લખાયેલા હોય એવા કેટલાક લેખોમાં મને એ લેખોમાં મુખ્ય વિષયને સાંકળતી કડીઓ દેખાઇ. તેથી એક પ્રયોગ તરીકે વિષય પરના વિચારેલ લેખને રજૂ કરતાં પહેલાં એ લેખોને પૂર્વભુમિકાના સ્વરૂપે રજૂ કરવાનું વિચાર્યું, જે પૈકી પહેલો મણકો આજનો લેખ - 'ગરિમાપૂર્ણ નિવૃત્તિ' - છે.

વ્યક્તિ જો તેની વર્તમાન પ્રવૃત્તિમાંથી નિવૃત્તિ ન લે તો તો ઉત્તરાધિકારીને ગાડી ચલાવવા આપીને સ્ટીયરીંગ પર પોતાનો કાબૂ રાખ્યા બરાબર હાલ થાય. એ સંજોગોમાં ક્યાં તો ગાડી ખરાબે ચડી જાય અથવા જો ઉત્તરાદિકારી દમદાર હોય, તો તે ગાડીમાંથી ઉતરી જવાનું પસંદ કરે.

પરંતુ જો નિવૃત્તિ (ગરીમાપૂર્ણ) સુઆયોજિત હોય તો સોંપણી પ્રક્રિયા સરળ અને અસરકારક બની રહે છે.

જો કે આટલાથી જ પરિણામો સફળતા લાવશે તેમ કહી ન શકાય, પરંતુ એ વાત હવે પછીના લેખોમાં આવરી લેવાની કોશીશ કરીશું.




ગરિમાપૂર્ણ નિવૃત્તિ ǁ ૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૫

- પ્રીતિ ટેલર ǁ જરા અમથી વાત …

image

મહાન ક્રિકેટર સુનીલ ગાવસ્કરે બહુ વર્ષો પહેલા ક્યાંક કહેલું કે : માણસે એ વયે નિવૃત્ત થવું જોઈએ, જયારે લોકો એમ પૂછે : કેમ અત્યારે ?? એ વયે નહિ કે લોકો પૂછે : હવે ક્યારે નિવૃત્ત થાઓ છો ???

આપણે સૌ બહુ ફાસ્ટ થઈ ગયા છીએ. બધું જ બહુ વહેલી વયે મળવા માંડ્યું છે. પોતાનું ઘર તો આજના યુવાનો કારકિર્દીની શરૂઆતમાં જ લઈ લે છે, જયારે પહેલાં તો પી.એફ.ની રકમમાંથી પોતાનું ઘર લેવાતું અને માબાપનું ઘડપણ દીકરાઓ સાચવતા. ખેર, વાત એ નથી કરવી.

સમય સાથે બદલાવ નિશ્ચિત છે .

દીકરી જુવાન થાય, ત્યારે એ મા-ની સાડી, મેક અપ બધું ટ્રાય કરે છે. ત્યારે મા એ વિચારવું જોઈએ કે આ દીકરી જો મારામાંથી બધું શીખે છે, તો તેને સાદગી પણ શીખવાડે. ધીરેધીરે એણે એ વાતનો સ્વીકાર કરવો જોઈએ કે દિલ ગમે તેટલું યુવાન હોય પણ શરીરની વય તો વધી જ છે અને વયને અનુરૂપ પરિધાન, વાણી અને વર્તનમાં ક્રમશ: ઠહેરાવ આવવો ઘટે. તમને લોકો તમારાં કપડાંથી પહેલું અનુમાન બાંધીને ઓળખે છે. જો તમારી દેખાતી વય અને પરિધાન અનુરૂપ હશે, તો સામેવાળાં ચોક્કસ એની અદબ જાળવશે .

હું બિલકુલ જુનવાણી નથી, પણ મારો અનુભવ છે કે અમુક વય પછી તમારી પોતાની મેળે જ એ નક્કી કરવું ઘટે કે હવે જુવાનીને ગરિમાપૂર્ણ વિદાય આપવાની વેળા થઈ છે. ક્યારેક જિન્સ અને ટી શર્ટ શોખ કરવા પહેરવાં એ અલગ વસ્તુ છે, પણ કાયમ એવું પહેરો ત્યારે વાળ ને કાળા કરવા છતાંય તમે જુવાન નહિ લાગો, ફેશિયલથી જતી કરચલી પણ કામચલાઉ હોય છે. એક ચાળીસ+ મહિલા અનારકલી ડ્રેસ પહેરે અને સાદી પણ સરસ બંગાળી કોટનની સાડી પહેરે, બેઉમાં ફર્ક રહે; એકમાં અનાયાસે જ માનપૂર્ણ વ્યક્તિત્વ લાગે. એ અનારકલી કોઈ નાની વયની યુવતી પહેરે, તો એ ખીલી ઊઠે. આજે યુવતી કે સ્ત્રીએ શું પરિધાન કરવું એમાં સ્વતંત્રતા જોઈએ છે, પણ યોગ્ય વય સાથે યોગ્ય પરિધાન કરાય, જાહેર અને ખાનગી જીવનમાં ફર્ક કરતાં આવડે તો સામાજિક વાતાવરણ એટલું ના બગડે, જેટલું બગડયું છે. અને જો એક મા કે બાપ વય સાથે સાયુજ્ય ના સાધે, તો એ પોતાનાં સંતાનોને ટોકવા માટે અસમર્થ રહે છે. દીકરી કે દીકરાને મિત્ર ગણો, પણ એ લોકો તમે એમના માં બાપ છો એ ભૂલી જાય એ રીતે તો નહિ જ.

દીકરી મોટી થાય ત્યારે એને રસોડું સોંપવું એ જૂના જમાનામાં જરૂરી હતું, એટલું આજે પણ જરૂરી છે અને આજે તો દીકરા માટે પણ જરૂરી છે. ભણવાથી લઈને કમાવા સુધી સ્કુલ પછી એકલાં રહેતાં બાળકોને તમારી એ ટ્રેઈનીંગ કામ આવશે પણ તમે જ જો ફોન પર પીઝા બર્ગર ઓર્ડર કરીને કાયમ મંગાવતા હો તો એક રોગિષ્ઠ રહેણીકરણીનો વારસો આપશો. થોડાં રીટાયર થાવ, રસોડામાંથી. જમાના પ્રમાણેની વાનગીઓ તમારા સંતાનો બનાવે, એટલે ચૂલો થોડી વાર ખાલી કરો. એને તો મારા હાથ વગર કોઈનું ભાવે જ નહિ, એમ નાનપણથી બોલશો તો નવા વાતાવરણમાં આગળ જઈને તમારું બાળક મુશ્કેલી અનુભવશે. પોતાના દીકરાને એક પિતા સ્વાવલંબી સાથે સ્વાશ્રયી થયાં શીખવે એ જરૂરી છે. સ્કૂલ પછી શું કરવું એમાં સલાહ જરૂર આપો પણ એને મન સાચવવા પોતાનું ધાર્યું કરવું પડે એ લાગણીમાંથી નિવૃત્ત થાઓ. પોતાનાં સંતાનોને હવે ઠોકરો ખાવાની પણ જરૂર છે તો જ તેઓ મજબુત થશે. પોતાની ઓળખાણથી કામ કઢાવવાને બદલે સંતાન પોતાની ઓળખ બનાવી કામ મેળવે એવી કેળવણી આપવી હોય, તો સલાહબાજીમાંથી નિવૃત્ત થાઓ.

અમુક વયે તો વ્યવસાયમાં દીકરાને લાગે કે ડોસો કચકચ કરે છે એ પહેલા તમે એને બધું સોંપી દો, સિવાય કે પોતાનું અને પત્નીનું ઘડપણ સારી રીતે જાય એટલી મિલકત અને પૈસો. વહુ આવે એટલે એને રસોડું સોંપો, પણ વ્યવહાર પોતાની પાસે રાખો જેથી બહાર કોઈ સામે તમારું ખરાબ ના દેખાય. રસોડામાં વ્યક્તિઓ વધતી જાય તો રસોઈ બગડે એટલે વેળા સર જગ્યા કરી આપવી રહી. વ્યવહારમાં સલાહ જરૂર આપો, પણ માનવાની શરત સાથે નહિ. દીકરી જયારે સાસરે જાય, ત્યારે તેનું ધ્યાન રાખો પણ એના સંસારમાં દખલગીરી કરીને તો નહિ જ. તમારી સારી સલાહ કદાચ એને અનુકુળ ના હોય તો તમને ખોટું લાગે અને દીકરી બેઉ બાજુથી દુભાય. એમનાં સંતાનોની જવાબદારી તમે ના લો, એમને પણ તકલીફ પડવા દો .

થોડીક સ્વતંત્રતા પત્નીને પણ આપો (હજી ભારત પુરુષ પ્રધાન દેશ છે. બહાર જરૂર સીન બદલાયો છે, પણ ઘરમાં હજી પણ વાર છે). એને એકલા રહેવાની, પોતાની થોડી ક્ષણો જીવવાની.

આ વાત એટલે યાદ આવી કે મારી દીકરી દ્વિચક્રી વાહન શીખતી જ નહોતી. મને આવડે, એટલે હું અને એ બધે સાથે જઈએ. મારે બહાર ફરવા મળે અને એને મારી કંપની ગમે. છેલ્લા એક મહિનાથી એને શિખવાડ્યું (વચ્ચે ગેપ બહુ પડી). એનું લાયસન્સ પણ લીધું. હવે એ સ્કુટર લઈને જવા લાગી, બે દિવસ થી; ત્યારે મને થયું કે હા હવે એનો સમય શરૂ થઈ ગયો છે, મારે જગ્યા કરી દેવાની.

આ કામ સમજીને કરશો, તો અપમાનિત વૃદ્ધત્વના ચાન્સ ઓછા રહેશે; કેમ કે આજની પેઢી ગમે તેટલી આધુનિક બની ગઈ હોય, પણ તે લાગણી સંબંધે થોડી ઉણી ઊતરે છે; તડ અને ફડ કરે છે જેની આપણને આદત નથી. ગરિમાપૂર્ણ નિવૃત્તિ આપણને કોઈનું કામ કઢાવવાનું સાધન બનતાં અટકાવશે .
Post a Comment