હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના સુવર્ણ
યુગથી સંકળાયેલાં બ્લૉગવિશ્વના બ્લૉગોત્સવના ૧૪ મા સંપુટના મણકા - ૫_૨૦૨૬માં આપનું સ્વાગત છે.
International
Family Day! – ૧૫ મે - માં એવાં ગીતોની યાદ રજૂ કરાઈ છે જેમાં ફિલ્મમાં ના કુટુંબને દર્શાવાયું હોય.
આજના અંકમાં અંજલિઓ અને યાદોને સાંકળતા લેખો તરફ વળીશું –
આશા ભોસલેને અંજલિઓનો પ્રવાહ હજૂ ચાલુ છે.... ……
The Many
Moods of Asha Bhosle – આશા ભોસલે એ અનેક મનોભાવનાં વિશ્વને રજૂ કર્યા. તે પૈકી અભુ જ અનોખા અંદાજમાં રજૂ થયેલ મનોભાવ / લાગણીઓને ઝીલતાં ગીતો અહીં સમાવી લેવાયા છે.
Songs of
Desire: Asha Bhosle - આશા ભોસલે એ ગીતોમાં રજૂ કરેલ ઈચ્છાઓ શરમ કે પાપની ભાવનાઓ નહોતી; એ તો માત્ર એવી લાગણીઓ કે ભાવ હતા જે સામાન્ય માણસમાં હોય જ છે. આશા ભોસલે એ જે સ્ત્રી પાત્રો માટે સ્વર આપ્યો તે બધાં જટિલ વ્યક્તિત્વો હતા. આશા ભોસલે એ તેમના ભાવવિશ્વને અસ્તિત્વ આપ્યું અને જીવંત કર્યું. એ પાત્રોની તથાકથિત ખોટને, પોતાનાંમાં ધબકતી કામુકતાને અને પીડાતી માનવતાને તેમણે અચકાયા વગર રજૂ કરી. આશા ભોસલેના સ્વરમાં નારીની ઇચ્છાઓ અલગ સ્તરે અનુભવાઈ, ગીતમાં વ્યક્ત થતી લાગણીને સ્પર્શી શકાય એવું જણાયું.
Remembering
Asha Bhosle – 1 થી આગળ
જતાં Remembering
Asha Bhosle – 2 માં '૭૦
અને '૮૦ના દાયકાઓમાં અને Remembering
Asha Bhosle – 3 માં '૯૦
અને તે પછીના સમય માટે જે અભિનેત્રીઓ માટે આશા ભોસલેએ સ્વરઆપ્યો તે ગીતોને યાદ
કરાયાં છે.……..
Ten
Singers, Ten Duets: The Timelessness of Asha Bhonsle - રોમાંચક, મજાકીયાં,
છેડછાડ ભર્યાં કે કરૂણ - એવા અનેક ભાવની અહીં આવરી લેવાયા છે. આ
યુગલ ગીતોમાં આશા ભોસલેનો સ્વર એમનાં સહ ગાયક સાથે એકતાર થઈને જાદુમય બની રહે છે. Part 2 માં હજુ બીજાં સહગાયકો સાથેનાં યુગલ ગીતો આવરી
લેવાયાં છે.
આશા ભોસલેનું અન્ય સ્ત્રી ગાયિકા સાથેનું સૌ પ્રથમ યુગલ
ગીત: ૧૯૫૪ થી ૧૯૫૭ - ૧૯૪૯ – ૧૯૫૩થી આગળ
વધે છે.
आशा भोंसले – एक बहुमुखी पार्श्व गायिका उनके चुनिंदा युगल गीतों को समर्पित लेख – સપ્ટેમ્બર
૨૦૧૮ના એક રેડીયો કાર્યક્રમ માટે પસંદ કરેલ દસ યુગલ ગીતો અહીં યાદ કરાયાં છે.
Lata and Asha - A Duet Forever - એમના
સમયનાં બેશક મહાન ગાયિકાઓ, લતા
મંગેશકર અને આશા ભોસલે,નાં યુગલ
ગીતો પ્રમાણમાં ઓછાં થયાં છે, અને
યાદગાર કહી શકાય એવાં યુગલ ગીતો તો વળી બહુ જ થોડાં છે.
Leela
Chitnis married at 16, had 4 kids, left alcoholic husband to become a leading
lady - ૧૯૩૦માં
જવલ્લે જ હોય એવાં સ્નાતક, અને
૧૯૪૧માં 'લક્ષ'નાં
સર્વપ્રથમ મૉડેલ લીલા ચીટનીસ હિંદી ફિલ્મોનાં માના પાત્રમાં છેક ૧૯૮૫ સુધી પણ બહુ
સરળતાથી છવાયેલાં રહ્યાં.
Ilaiyaraaja,
the eternal experimenter - Kalyan
Gopalan - ફિલ્મ
સંગીતનાં ક્ષેત્રે પ્રવેશ કર્યા પછી અરધી સદી પછી પણ ઇલાયારાજાનું સંગીત કોઈ
ચોકઠામાં સિમિત ન રહીને લોક ગીતોના રૂઢપ્રયોગ, કર્ણાટકી
સંગીતનાં વ્યાકરણ અને પાશ્ચાત્ય સંગીતનાં સ્થાપત્યની સીમાઓમાં ઓગળી રહ્યું છે.
વિસરાતી યાદો...સદા યાદ રહેતાં ગીતો ના ૧૧મા સંસ્કરણના મે ૨૦૨૬ના મન્ના ડે - ચલે જા રહેં હૈ… - ૧૯૫૮ – ૨ નાં ગીતોને યાદ કર્યાં. અત્યાર સુધીમાં આપણે
૨૦૧૮માં મન્ના ડેનાં
૧૯૪૩થી ૧૯૪૬નાં વર્ષનાં ગીતો,
૨૦૧૯માં તેમનાં
૧૯૪૭-૧૯૫૦નાં ગીતો
૨૦૨૦માં તેમનાં
૧૯૫૧-૧૯૫૩નાં ગીતો,
૨૦૨૧માં તેમનાં
૧૯૫૪-૧૯૫૫નાં ગીતો,
૨૦૨૨માં તેમનાં ૧૯૫૬નાં
ગીતો,
૨૦૨૩માં તેમનાં ૧૯૫૭નાં
ગીતોનો ભાગ ૧,
૨૦૨૪માં તેમનાં ૧૯૫૭નાં ગીતો ભાગ ૨, અને,
૨૦૨૫માં મન્ના ડેનાં ૧૯૫૮નાં ગીતોનો ભાગ ૧
સાંભળી ચૂક્યાં છીએ.
હવે નજર કરીએ અન્ય વિષયો પરના કેટલાક લેખો પર –
‘Afsana’, ‘Dastan’, ‘Kahani’ and ‘Fasana’
in songs માં આ શબ્દોના ગીતમાં પ્રયોજનના
સંદર્ભ વડે તેમના અર્થમાં જે સૂક્ષ્મ ફરક છે તે સમજી શકાય છે.
Songs Celebrating Novelty - નયી પ્રીત, નયી મંઝિલ, નયી રાહ,
નયા ચાંદ, નયા મૌસમ, નયા
દૌર, નયા ફેશન, નયા ઝમાના, નયી દુનિયા, નયી કલી જેવા શબ્દોથી શરૂ થતી ગીતના
ભાવની તાજગી અને નવી શરૂઆત દર્શાવતાં ગીતોની યાદી રજૂ કરાયેલ છે.
Car Songs – 1 માં ઉઘાડી કારમાં ગીતો ગવાયાં
છે, ત્યારે Car Songs – 2 માં
હુડથી ઢંકાયેલી કારમાં ગવાયેલાં ગીતો યાદ કરાયાં છે..
Best
songs of 1939: Wrap Up 2 માં સોંગ્સ ઑફ યોર ભંવરા
રસિયા રે મન બસીયા અને આજ મેરે
ઘર મેહમાન આયે (ખુર્શીદ
- આપ કી મર્ઝી (૧૯૩૯) - ગીતકારઃ પી એલ સંતોષી - સંગીતઃ જ્ઞાન દત્ત ) અને લુટ લીયો
મન ધીર (કાનન દેવી - જવાની કી રીત (૧૯૩૯) - ગીતકારઃ આરઝૂ લખનવી - સંગીતઃ આર સી
બોરાલ) નેવર્ષ ૧૯૩૯ના શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી સૉલો ગીતો તરીકે અને ખુર્શીદ અને કાનનદેવીને
શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી ગાયિકાઓ તરીકે સંયુક્તપણે નવાજે છે.
સોંગ્સ ઑફ યોરની સમીક્ષા, Best Songs of 1956 – Wrap Up 2, માં લેખને અંતે ૧૦ ઉત્તમ ગીતો
પસંદ કર્યા પછી પણ કેટલા ગીતો બાકી રહી ગયાં હશે એ કારણે લતા મંગેશકરનાં ૧૯૫૬
માટેનાં શ્રેષ્ઠ ગીતની પસંદગીમાં સોંગ્સ ઑફ યોર અનિર્ણિત રહે છે.
ઇન્ડિયન એક્ષપ્રેસનાં Sampada Sharma
નાં અઠવાડીક કોલમ, Bollywood Rewind, ના લેખો –
· India’s most expensive film was a Rs 145 cr
gamble made with real gold, ittar pools, earned it back 2.5x
- કોઈને ભરોસો નહોતો કે ૧૪૫ કરોડના અધધધ ખર્ચે બનાવેયેલી કહેવાતી ફિલ્મ ખર્ચો પણ કાઢી શક્શે. જોકે મુગલ એ આઝમે ૩૪૦ કરોડનો વકરો કર્યો.
· 8 people attended star’s funeral (in 1992)
after his bankruptcy; Amitabh Bachchan saw him ‘alone, forgotten’
- ભારત ભુષણ એક સમયે બોલીવુડનો ખુબ વજનદાર હીરો ગણાતો હતો. કેટલાક ખોટા નિર્ણયોને કારણે તેણે બધું ગુમાવ્યું. અમિતાભ બચ્ચને ભારત ભુષણને બસ સ્ટેન્ડે, એકલો, ભુલાયેલો, લાઈનમાં ઉભેલ જોયાનું યાદ કરેલ.
અને હવે વિવિધ વિષયો પરની નિયમિત શ્રેણીઓના લેખો તરફ નજર
કરીએ:
મે ૨૦૨૬માં વેબ ગુર્જરી પર 'ફિલ્મ સંગીતની સફર'માં પ્રકાશિત થયેલા લેખો:
બીરેન કોઠારીની ફિલ્મનાં ક્રેડીટ ટાઈટલ્સ સાથે વાગતાં કર્મયોગી
(૧૯૭૮) નાં ટાઈટલ ગીતને રજૂ કરે છે.
વાદ્યવિશેષ શ્રેણીમાં પિયૂષ પંડ્યા અને બીરેન કોઠારી આ મહિને તાલવાદ્યો (૭) – ડફ ને લગતાં યાદગાર ગીતોને રજૂ કરે છે..
દિપક સોલીયાની શ્રેણી 'ધિક્કારનાં ગીતો' માં પ્રેમીજનને અબ હૈ પત્થર કે સનમ કહેતી વખતે દૂસરે કે દિલ પે ક્યા ગુઝરેગી, એનો તમને અહેસાસ ખરો?એવો
ઉલ્લેખ કરતાં ગીતો રજૂ કરે છે.
દિગ્દર્શન અને સંગીતનું
સાયુજ્ય એટલે ‘ભારત એક ખોજ’નું
સંગીત ના પહેલા બે મણકા, ‘ભારત માતાકી જય’ અને ‘આરંભ’, માં સંગીતને શી રીતે વણી લેવાયું છે તે રજૂ
થાય છે.
આ બ્લૉગોત્સવના
દરેક અંકના અંતમાં આપણે આજના અંકમાં ઉલ્લેખાયેલ કોઈ પણ પોસ્ટ સાથે સંકળાયેલ હોય
એવાં મોહમ્મદ રફીનાં ગીત યાદ કરતાં હોઈએ છીએ. ૨૦૨૬માં આપણે ઓ પી નય્યર રચિત મોહમ્મદ
રફીનાં યુગલ ગીતો યાદ કરીશું. હમણાં મોહમ્મદ રફીએ આશા
ભોસલે સાથે ગાયેલાં ઓ પી નય્યર નાં યુગલ ગીતો સાંભળી રહ્યાં છીએ. ......
ઈતની બદલ ગયી હૈ જ઼રા ચાલ દિખાઈએ ... જી ચાહતા હૈ ખીંચ લું તસ્વીર આપકી - બસંત (૧૯૬૦) - ગીતકારઃ ક઼મર જલાલાબાદી
મેરે દિલ પે લગા દે ડાર્લિંગ અપને નામ કી ચિટ - બસંત (૧૯૬૦) - ગીતકારઃ ક઼મર જલાલાબાદી
મેરે લહેંગેમેં ઘુંઘરૂ લગા દે તો ફિર મેરી ચાલ દેખ લે - બસંત (૧૯૬૦) - ગીતકારઃ ક઼મર જલાલાબાદી
નૈનોમેં સૂરજ કી કિરનેં ચંદા જૈસા રૂપ હૈ - બસંત (૧૯૬૦) - ગીતકારઃ ક઼મર જલાલાબાદી
ઓ મેડમ નૈન્સી યુ આર માય ફેન્સી - બસંત (૧૯૬૦) - ગીતકારઃ ક઼મર જલાલાબાદી
રાસ્તે મેં એક હસીન અજી મિલ ગયા કહીં - બસંત (૧૯૬૦) - ગીતકારઃ ક઼મર જલાલાબાદી
હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના આપણા આ બ્લૉગોત્સવને વધારે
માહિતીપ્રદ, રસપ્રદ અને વૈવિધ્યસભર કરવા માટે આપનાં સૂચનો
આવકાર્ય છે.
અહીં રજૂ કરાયેલ, લેખો,
બ્લૉગ પૉસ્ટ્સ, તસ્વીરો અને વિડીયો / ઓડીયો લિંક્સના પ્રકાશાનાધિકાર
મૂળ રચયિતાના અબાધિત રહે છે.
