ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સનો બ્લૉગોત્સવ : સંસ્કરણ ૧૪મું - સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬

 ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં ૧૪માં સંસ્કરણના સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના અંક માં આપનું હાર્દિક સ્વાગત છે.

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં ૧૪માં સંસ્કરણના  કેન્દ્રવર્તી વિષય તરીકે 'ગુણવત્તા સંચાલનનાં ભવિષ્ય પર પ્રભાવક વલણો - માપદંડોનાં ધોરણો ઊંચાં લઈ જઈએ' ની જગ્યાએ આજના અંકમાં ISO 9001: 2026 સંસ્કરણ - ISO 9001:2026, Quality management systems – Requirements - નું ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ પ્રકાશન થયું છે એટલે એ વિશે થોડી પ્રાથમિક વાત કરીશું..

કેટલાક મહત્વના ફેરફારો:

૧. આબોહવા સંબંધિત બાબતોનો સમાવેશ

૨૦૨૪ના સુધારાને ઔપચારિક રીતે કલમ 4.1માં સામેલ કરવામાં આવેલ છે. હવે, સંસ્થાના સંદર્ભમાં આબોહવા પરિવર્તનને એક પરિબળ તરીકે ધ્યાનમાં લેવું આવશ્યક થયું છે. આ માટેની જરૂરિયાતોમાં કોઈ વધારો કરવામાં આવ્યો નથી.

૨. નેતૃત્વની જવાબદારીઓનો વિસ્તાર

કલમ 5.1.1 હવે સ્પષ્ટપણે માંગ કરે છે કે ટોપ મેનેજમેન્ટ ગુણવત્તાલક્ષી સંસ્કૃતિ અને નીતિપૂર્ણ વર્તનને પ્રોત્સાહન આપે અને તેનું (વ્યવહારમાં) નિદર્શન કરે. ૨૦૨૬નાં નવાં સંસ્કરણમાં આ બાબતોને કેવી રીતે અમલમાં મૂકી શકાય તે અંગેનું નવું માર્ગદર્શન આવરી લેવાયેલ છે.

૩. ગુણવત્તા નીતિમાં ફેરફારો

કલમ 5.2ની જરૂરિયાતોને વધુ સશક્ત બનાવવામાં આવી છે: હવે, ગુણવત્તા નીતિમાં સ્પષ્ટપણે "સંસ્થાના સંદર્ભને ધ્યાનમાં લેવો અને તેની વ્યૂહાત્મક દિશાને સમર્થન આપવું" આવશ્યક બની રહ્યું છે. આમ થવાથી  ગુણવત્તા વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી (QMS) અને વ્યવસાયની વ્યૂહરચના વચ્ચેનો સંબંધ વધુ મજબૂત બની રહેવો જોઈએ.

૪. જોખમ અને તક વ્યવસ્થાપન અંગે સ્પષ્ટતા

ISO 9001નાં 2026ના સંસ્કરણમાં કલમ 6.1ને પેટા-કલમો (6.1.1 - 6.1.3) માં એ રીતે પુનર્ગઠિત કરવામાં આવી છે કે જોખમો/તકો નક્કી કરવા અને તેના માટેની કાર્યવાહીનું આયોજન કરવા વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત સ્પ્શ્ટપણે સમજવામાં મદદરૂપ બને છે. (આમ થવાથી સ્ટાન્ડર્ડ વાંચવામાં સરળતા રહે છે). પરિશિષ્ટ A (Annex A)માં આ બંને બાબતો અંગે વિસ્તૃત માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે.

૫. જાગરૂકતા અંગેની જરૂરિયાતોનો વિસ્તાર

કલમ 7.3માં કર્મચારીઓ માટે "ગુણવત્તાલક્ષી સંસ્કૃતિ અને નૈતિક વર્તન"ને સમજવાને લગતી  નવી જાગૃતિને સંબંધિત જરૂરિયાત ઉમેરવામાં આવી છે.

નવાં સંસ્કરણના અમલની અંતિમ સીમા - સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૯ 

૨૦૨૧માં કરાયેલાં ​​વપરાશકર્તાના સર્વેક્ષણમાંથી ઉભરતી ટેકનોલોજીઓ (AI, ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન), આબોહવા પરિવર્તન પછીથી સમપોષિતા, પુરવઠા સાંકળની સંવર્ધિત સ્થિતિસ્થાપકતા કે સશક્ત સેવા ક્ષેત્રની આવશ્યકતાઓ જેવા ઘણા અપેક્ષિત ફેરફારો ISO 9001:2026 ના સુધારામાં સાકાર થયા નથી. ફરજિયાત Annex SLમાં આવરી લેવાયેલ ઉચ્ચ-સ્તરીય માળખામાં આમૂલ નવીનતા મર્યાદિત સ્તરે થતી જોવા મળે છે. આ સુધારા મુખ્યત્વે ૨૦૧૫ સંસ્કરણના મુખ્ય માળખા, પ્રક્રિયા અભિગમ અને મૂળભૂત આવશ્યકતાઓને જાળવી રાખે છે. આમ, એકંદરે, વાસ્તવિક પ્રગતિનાં સ્તરને દાખલ કરવાને બદલે સંપાદકીય સુધારાઓ અને સ્પષ્ટતાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થયેલું જણાય છે .

વધારાનું વાંચનઃ

Understanding the 2026 Revision of ISO 9001

ISO 9001:2026 – Key Changes & What to Expect in the New QMS Standard

ISO 9001:2026 vs ISO 9001:2015 | What’s Changing? | Complete Comparison

હવે પછીના અંકમાં આપણે સ્થળાંતરશીલતા - તેનું પારિસ્થિતિકી તંત્ર અને ભાવિની ચર્ચા કરીશું.

હવે આપણે આપણા નિયમિત વિભાગો તરફ વળીએ:

•  All Things Quality: An ASQ Podcast - Inside the ISO 9001: 2026 update અને Why Cyber Risk is now a Quality Risk

Quality Mag માંથી

·       Preparedness in Quality Manufacturing - Darryl Seland - પાયલોટ હો, વ્યાયામ ખેલાડી હો કે પછી ગુણવત્તા વ્યાસાયિક હો, અભ્યાસ બધાને ફળે જ છે.

વ્યાયામવીરો કે બોય સ્કાઉટ્સ ઉપરાંત, આપણને એવાં અન્ય પણ ઘણા વ્યવહારુ ઉદાહરણો મળી શકે છે, જે ખાસ કરીને સામાન્યતઃ, આપણા રોજબરોજનાં જીવનમાં લાગુ કરી શકાય છે. જેમકે જેમાં પહેલો પ્રતિભાવ આપનારાઓ, પાયલટ્સ અને જાહેરમાં વ્યક્તવય આપનારો.. અગ્નિશામકો વારંવાર એક જ પદ્ધતિથી બચાવ પગલાંનો ઉપયોગ કરે છે જેથી જ્યારે ખરેખર એલાર્મ વાગે છે ત્યારે તેઓ ખચકાટ વિના આગળ વધી જઈ શકે છે. ફ્લાઇટ ક્રૂ દરેક ટેકઓફ અને કટોકટી માટે ચેકલિસ્ટનો ઉપયોગ કરે છે, જે સ્પ્લિટ-સેકન્ડ સલામતી માટેનાં પગલાંઓની પસંદગીમાં એક નિશ્ચિત માપદંડ બની રહે છે. જે જાહેર વક્તા પોતાનાં વ્યકતવ્યનો મોટેથી વારંવાર અભ્યાસ કરે છે તેને મુશ્કેલીઓ પેદા કરતા પ્રેક્ષકોના અણિયાળા પ્રશ્નોને સરળતાથી અને સુંદરતાથી હલ કરવામાં આસાની રહે છે.

ગુણવત્તા માટે પણ આ વાત જ સાચી છે. અમારી પાસે જે શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ, ધોરણો અને માર્ગદર્શિકા તેનો હેતુ આપણી ઉત્પાદન પ્રક્રિયાને વારંવાર પુનરાવનક્ષમ કરવાનો છે, જેથી દરેક વખતે સમાન ઉત્પાદન ગુણવત્તા ઉત્પન્ન થાય.

આ વાતને ધ્યાનમાં લેતાં એન્ડી નિકોલ્સના લેખો The 2026 Version of ISO 9001 અને Will the Next ISO 9001 Change Require More Training? જરૂરથી વાંચીએ.

---

ગુણવત્તા સંચાલનનાં ભવિષ્ય પર પ્રભાવક વલણો - માપદંડોનાં ધોરણો ઊંચાં લઈ જઈએ’ વિશેની ચર્ચાને રસપ્રદ અને અર્થપૂર્ણ બનાવવામાં આપનાં સૂચનો / ટીકાટિપ્પણીઓ / માર્ગદર્શન / અનુભવો આવકાર્ય છે.

આ અંકમાં દર્શાવેલ ઇમેજ કે વિડીયો ક્લિપના પ્રકાશાનાધિકાર તેના રચયિતાના જ રહે છે.

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સનો બ્લૉગોત્સવ : સંસ્કરણ ૧૪મું - ઓગસ્ટ ૨૦૨૬

 

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં ૧૪માં સંસ્કરણના ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના અંક માં આપનું હાર્દિક સ્વાગત છે.

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં ૧૪માં સંસ્કરણના  કેન્દ્રવર્તી વિષય તરીકે 'ગુણવત્તા સંચાલનનાં ભવિષ્ય પર પ્રભાવક વલણો - માપદંડોનાં ધોરણો ઊંચાં લઈ જઈએ' ની અંદર હવે આપણે ગુણવત્તા ૪.૦માં પુરવઠા સાંકળને લગતા વિષયો અને પારિભાષિક શબ્દોની ચર્ચા કરી રહ્યાં છીએ.

આજના મણકા માટે આપણે  ખરીદી, ઉપલબ્ધિ અને પુરવઠા સાંકળ વચ્ચેના મૂળભુત તફાવત  (Purchasing vs. Procurement vs. Supply Chain) વિશે ટુંકમાં વાત કરીશું.

ખરીદી એ માલ ખરીદવાના કાર્યરીતિના વ્યૂહની ટૂંકા ગાળાની ક્રિયા છે. ઉપલબ્ધિ એ પુરવઠા સ્રોતો, વાટાઘાટો અને પુરવઠાકારો સાથેના સંબંધો વગેરેનું સંચાલન કરવાની વ્યૂહાત્મક પ્રક્રિયા છે. પુરવઠા સાંકળ એ કાચા માલથી લઈને અંતિમ ગ્રાહકને ઉપાદનો કે સેવાઓ પહોંચતી કરવા સુધીની દરેક પ્રક્રિયાનાં સંચાલનનુ  સંકલન કરે છે. ખરીદી ઉપલબ્ધિનો ભાગ છે જ્યારે ઉપલબ્ધિ પુરવઠા સાંકળનો ભાગ છે.

મહત્વના તફાવતો પર એક નજર[1]

પરિમાણ	ઉપલબ્ધિ	પુરવઠા સાંકળ સંચાલન
લક્ષ્ય	માલસામાન અને સેવાઓની કાર્યસાધકતા મુજબની ઉપલબ્ધિ	પુરવઠાકારથી ગ્રાહક સુધીના પ્રવાહનું ઈષ્ટતમ સંચાલન
વ્યાપ	સ્ત્રોત, કરારો, ખરીદી, ઓર્ડર્સ, ચુકવણી	આગાહી, ઉત્પાદન, માલની હેરફેર, માલના જથ્થા, પરત
સમય મર્યાદા	નજદીકથી મધ્ય ગાળો	મધ્યથી લાંબો ગાળો
મહત્વના કાર્યસિદ્ધિ સૂચકો (KPIs)	ખર્ચ, બચત, પુરવઠાકારોની કાર્યસિદ્ધિ, અનુપાલન	વહેંચણી ઝડપ, ખર્ચ કાર્યસાધકતા, માલના જથાના ફેરબદલાઓ

વધારાનું વાંચનઃ

What is Procurement vs Purchasing

What is procurement, really?

9 Steps in Procurement

Supply Chain vs. Procurement: Key Differences

Essential Elements to Improve Efficiency and Bottom Line - A comparison guide to sourcing and procurement

હવે પછીના અંકમાં આપણે સ્થળાંતરશીલતા -  તેનું પારિસ્થિતિકી તંત્ર અને ભાવિની ચર્ચા કરીશું.

હવે આપણે આપણા નિયમિત વિભાગો તરફ વળીએ:

·      All Things Quality: An ASQ Podcast - When your process meets reality – Andrea Bake

·       Quality Mag માંથી

·       Outkicking Your Coverage - ફૂટબોલ, રોમાંસ અને ગુણવત્તા પ્રતીતિ - Darryl Seland

તમારા ક્ષેત્રની બહાર કિક મારવી એ ફૂટબોલના ખેલનો શબ્દ છે. એવું બને છે જ્યારે કોઈ પન્ટર બોલને નીચેથી એટલી દૂર સુધી લાત મારે છે કે કવરેજ ટીમ ટેકલ કરવા માટે સમયસર પહોંચી શકતી નથી. આનાથી ડિફેન્સ મોટા પાયે રીટર્ન માટે જોખમમાં આવી જાય છે.

તાજેતરમાં રોમેન્ટિક દ્વિધાનું વર્ણન કરવા માટે આ શબ્દપ્રયોગ બે વાર સાંભળવામાં આવ્યો. તે ડેટિંગમાં વપરાતા, જેનાથી આપણે બધા પરિચિત છીએ એવા, બીજા શબ્દપ્રયોગ - આપણા બસની બહાર (out of your league) થી થોડું આગળ વધે છે. ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદનમાં, આ જ ખ્યાલ કંપનીની વાસ્તવિક ક્ષમતાથી વધુ ઉત્પાદન અથવા વધુ પડતાં વેચાણને માટે વપરાય. આવું થાય ત્યારે પરિણામો ગજાં બહારની મુશ્કેલીઓ પેદા કર્તાં હોય છે.

ફૂટબોલમાં, કિકની તાકાત અને ડાઉનફિલ્ડમાં દોડતા ખેલાડીઓની ગતિ વચ્ચે એક સુમેળભર્યું સંતુલન જાળવવાનું હોય છે. જો પન્ટર વધુ પડતો પ્રયાસ કરે છે, તો એ નાજુક  સુમેળ તૂટી જાય છે.

મેન્યુફેક્ચરિંગમાં, આ વિક્ષેપ ત્યારે પ્રગટ થાય છે જ્યારે વેચાણ, માર્કેટિંગ કે કંપનીની અંતર્ગત ગુણવત્તા પ્રણાલીઓનું બહુ ઝડપથી કરાયેલું વિસ્તરણ પુરવઠા સાંકળ કે વાસ્તવિક ઉત્પાદન ક્ષમતાઓ કરતાં વધુ હોય છે. ઉત્પાદક મોટા કરારો જીતી શકે શકે છે, મોટે પાયે માંગ પેદા કરી શકે છે, કે પછી તેમની આંતરિક પ્રક્રિયાઓ ખરેખર તૈયાર થાય તે પહેલાં બજારમાં નવા ઉત્પાદનો ઠાલવવાની ઉતાવળ કરી શકે છે.

જ્યારે કોઈ ઉત્પાદક પોતાની પહોંચની બહાર ફેલાઈ જાય છે, ત્યારે આખી સંસ્થાની તંત્ર વ્યવસ્થા, બજારલક્ષી પરિણામો, નબળી ગુણવત્તા પ્રતીતિ અને નબળી ગુણવત્તાનો વધારે ખર્ચ જેવી નિષ્ફળતાઓ જોખમશીલ બને છે..

ખરેખર ગુણવત્તા ઉત્પાદન એ કામગીરીને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવાનું છે જેથી દરેક વિભાગ સુમેળમાં આગળ વધે. કોઈ એક વિભાગનું વધુ પડતું વિસ્તરણ કરવાને બદલે, ગુણવત્તા ઉત્પાદન આગાહી, તાલીમ અને લોકો, મશીનો અને પ્રક્રિયાઓના સુમેળ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

પોતાના કવરેજ ક્ષેત્રને પાછળ છોડી દેવાનું ટાળવા માટે, સફળ ઉત્પાદકો સ્પષ્ટ કાર્યકારી ક્ષમતાઓ, સંકલિત પ્રતિભાવ સાંકળ અને પ્રતિક્રિયાશીલ ક્રિયાઓનાં નિવારણ જેવી ઘણી પાયાની વ્યૂહરચનાઓનો ઉપયોગ કરે છે.

ફક્ત નિપજ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, તેઓ સ્પષ્ટ, માપી શકાય તેવાં ગુણવત્તા ધોરણો પ્રસ્થાપિત કરે છે અને નક્કી થયા મુજબના ઉત્પાદન દરને વળગી રહે છે જે સ્થિર ફર્સ્ટ પાસ યિલ્ડ (First Pass Yield (FPY) ) ટકાવારીમાં પરિણમે છે. વધુમાં, ગુણવત્તા ફક્ત લાઇનના અંતે ચોડી નથી દેવાતી, તે વણી લેવાયેલ હોય છે. આંકડાકીય પ્રક્રિયા નિયંત્રણ (leveraging statistical process control SPC) અને રીઅલ-ટાઇમ ડેટાનો ઉપયોગ કરીને, ઉત્પાદકો પહેલેથી માહિતી આપી શકે એવા સૂચકાંકો બનાવે છે જે કવરેજ ટીમ તરીકે કાર્ય કરે છે, અને ખામીયુક્ત ભાગ પ્લાન્ટમાંથી બહાર નીકળે તેના ઘણા પહેલા જ સમસ્યાઓ શોધી કાઢે છે, અને કામગીરીની શોધખોળ અને થાગડથીગડ કરતાં નિવારણને પ્રાથમિકતા આપે છે, સતત પ્રતીતિ કરાવે છે કે સાધન માપાંકન, કર્મચારી તાલીમ અને સલામતી પ્રોટોકોલ માંગ સાથે સુરક્ષિત કક્ષાની સ્થિતિ બની રહે.

ચેમ્પિયનશિપ ફૂટબોલ ટીમ અને સફળ ઉત્પાદન કામગીરી બંને માટે એકરાગ ટીમ દ્વારા અમલવારીની જરૂર રહે છે. ઉત્પાદકે ખાતરી કરવી જોઈએ કે તેના માર્કેટિંગ અને વેચાણ લક્ષ્યો તેની ઉત્પાદન ક્ષમતાઓની વાસ્તવિકતાઓ સાથે સંપૂર્ણ રીતે સુસંગત રહે. તેમની ગુણવત્તા ક્ષમતાઓ સાથે તબક્કાવાર ક્ષમતા વધારીને કરીને, ઉત્પાદકો મોંઘા "માલ - પરત" ટાળી શકે છે અને બજારમાં સ્પર્ધાત્મક, રક્ષણાત્મક સ્થિતિ જાળવી રાખી શકે છે.

ગુણવત્તાના કાર્યક્ષેત્રમાં  આ પરિસ્થિતિ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે તે પ્રક્રિયા ઓડિટિંગ છે.  વિષયમાં વધારે માહિતી મેળવવા માટે “They Just Told Me I’m Going to Be the New Internal Auditor – YIKES! (Part 1)”જરૂરથી વાંચીએ.

---

ગુણવત્તા સંચાલનનાં ભવિષ્ય પર પ્રભાવક વલણો - માપદંડોનાં ધોરણો ઊંચાં લઈ જઈએ’ વિશેની ચર્ચાને રસપ્રદ અને અર્થપૂર્ણ બનાવવામાં આપનાં સૂચનો / ટીકાટિપ્પણીઓ / માર્ગદર્શન / અનુભવો આવકાર્ય છે.

આ અંકમાં દર્શાવેલ ઇમેજ કે વિડીયો ક્લિપના પ્રકાશાનાધિકાર તેના રચયિતાના જ રહે છે.

---

[1] The Difference Between Procurement and Supply Chain Management