હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના સુવર્ણ
યુગથી સંકળાયેલાં બ્લૉગવિશ્વના બ્લૉગોત્સવના ૧૪ મા સંપુટના મણકા - ૬_૨૦૨૬માં આપનું સ્વાગત છે.
હિંદી ફિલ્મ સંગીતના સુવર્ણ યુગનાં અગ્રીમ પંક્તિનાં એક વધારે ગાયિકા, સુમન કલ્યાણપુર (૨૮ જાન્યુઆરી ૧૯૩૭ - ૩૧ મે ૨૦૧૬) પણ દેહવિલય પામ્યાં.
એક જ ગીતથી તેમને અંજલિ આપવાની હોય તો હું ચાંદ કંવલ મેરે ચાંદ કંવલ ચુપચાપ સો જા યું ના મચલ (સાંજ ઔર સવેરા, ૧૯૬૪ - ગીતકારઃ હસરત જયપુરી - સંગીત શંકર જયકિશન) પસંદ કરૂં.
સુમન કલ્યાણપુરને અપાયેલી કેટલીક અન્ય અંજલિઓ -
RFPA Mourns the Loss of Legendary Playback
Singer Suman Kalyanpur
𝑹𝒂𝒉𝒆𝒊𝒏 𝑵𝒂 𝑹𝒂𝒉𝒆𝒊𝒏 𝑯𝒖𝒎 𝑴𝒆𝒉𝒌𝒂 𝑲𝒂𝒓𝒆𝒏𝒈𝒆
– સુમન કલ્યાણપુર જાહેરમાં આવવાનું ટાળતાં, ઇન્ટરવ્યુ તો જવલ્લે જ આપ્યા. એવા થોડા ઇન્ટરવ્યુ પૈકી તેમણે આકાશવાણી પર ૨૦૦૪માં મરાઠીમાં[1], ૨૦૦૫માં અમીન સાયાનીને સંગીત કે સિતારેકી મેહફિલ[2]
માટે આપેલ અને તેમને પદ્મ ભુષણ એનાયત થયો ત્યારે દુરદર્શન પર ૨૦૨૩[3]
માં આપેલ ઇન્ટરવ્યુની ખાસ નોંધ લઈએ.
In Memoriam: Suman Kalyanpur, an epitome of
talent, grace and dignity,
વિવિધ સંગીતકારો માટે સુમન કલ્યાણપુરે ગાયેલાં યાદગાર સૉલો ગીતો.
Non-film Hindi Songs by Suman Kalyanpur
– કેટલાંક ચુંટેલાં ગીતો….
Ten of my Favourite Suman
Kalyanpur Songs
– સૉલો અને યુગલ ગીતો
Remembering Suman Kalyanpur – 1
- નરગીસ અને મધુબાલા જેવા ખાસ અપવાદોને બાદ કરતાં સુમન કલ્યાણપુરે તેમના સમયની બધી જ અભિનેત્રીઓ માટે કંઠ આપ્યો
A journey so sonorous
- Ranjan Das Gupta - ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ના રોજ 'હિંદુ' ખાસ આપેલો ઇન્ટરવ્યુ
આજના
અંકમાં અંજલિઓ અને યાદોને સાંકળતા લેખો તરફ
વળીશું –
આશા ભોસલેને અંજલિઓનો પ્રવાહ હજૂ ચાલુ છે.... ……
Five Favorite Asha-sung Mujras (RIP,
Asha Bhosle)
· તોરા મન બડા પાપી સાંવરિયા - હેલન
માટે ગવાયેલ મુજરો
· હમેં મારો ના - બેક઼સી હદ સે જબ કરતાં આ નૃત્ય ગીતમાં વધારે વૈવિધ્યપૂર્ણ આયામો છે
· સાક઼ીયા આજ મોહે નીંદ નહીં
આયેગી - આશા
ભોસલે એ ગીતનો ઉપાડ જ કમાલનો કરેલ છે. ગીતમાં બીજી ધ્યાનાકર્ષક વિગત કોરસ નૃત્ય
દરમ્યાન સિનેમેટોગ્રાફર વી કે મુર્તીએ પ્રકાશની છાયાનો કરેલો અદ્ભૂત પર્યોગ છે.
· નઝર લાગી રાજા તોરે બંગલે
પર - બહુ જાણીતી વાત છે કે આ ગીતનું મૂળ તો બહું જૂનું છે. કેટલાંક તો એમં પણ
દાવો કરે છે કે આ ગીત બહાદુર શાહ ઝફરે લખ્યું છે. સંદર્ભઃ “Nazar Lagi Raja
Tore Bangle Par” and Zarina Begum)
· દિલ ક્યા ચીઝ હૈ - આશા
ભોસલેનો એક ્જ ્મુજરો યાદ ્કરવો હોય તો કદાચ આ સૌ પહેલાં યાદ આવે
રંગત - ૩ - આ પણ આશા
v દૃઢ મનોબળ અને
સર્વતોમુખી ગાયકી શૈલીનાં અધિષ્ઠાતા તરીકે આશા ભોસલેનો ઉદય
v મુખ્ય ગાયિકા
તરીકે એસ ડી બર્મન સાથેનાં ગીતો
v અન્ય સંગીતકારો
સાથેનાં વિવિધ પ્રકારનાં ગીતો
ઇન્ડિયન એક્ષપ્રેસનાં Sampada Sharma
નાં અઠવાડીક કોલમ, Bollywood Rewind, ના લેખો –
· Amitabh Bachchan, Govinda’s
inspiration, Bhagwan Dada went from ‘millionaire to pauper’ - ભગવાન દાદાની કારકિર્દી મુંગી ફિલ્મોથી શરૂ થઈ અને પછી તો સ્ટાર બની ગયા - મુંબઈમાં ૨૫ રૂમનો બંગલો હતો અને અઠવાડીયાના દરેક દિવસ માટે જુદી ઇમ્પોર્ટેડ ગાડીઓ હતી. તેમાંથી બધું ગુમાવ્યું અને મુંબઈની એક ચાલમાં ગુમનામ દશામાં મૃત્યુ પામ્યા.
On death anniversary of Showman Raj Kapoorsahab it can be
said that his jubilee films are uncomparable
વિસરાતી યાદો...સદા યાદ રહેતાં ગીતો ના ૧૧મા સંસ્કરણના મે ૨૦૨૬ના અંકમાં મદન મોહન અને મોહમ્મદ રફીનાં સોલો ગીતોઃ વર્ષ ૧૯૬૧ અને ૧૯૬૪: ભાગ [૧] ને યાદ કર્યાં છે. આ પહેલાં
વર્ષ ૧૯૫૦ થી ૧૯૫૬નાં ગીતો ૨૦૨૪માં અને,
વર્ષ ૧૯૫૭ થી ૧૯૫૯નાં ગીતો ૨૦૨૫માં
આપણે સાંભળી ચુક્યાં
છીએ.
હવે નજર કરીએ અન્ય વિષયો પરના કેટલાક લેખો પર –
Songs of Yore completes 16 years
The 𝑻𝒆𝒆𝒓,
𝑻𝒂𝒍𝒘𝒂𝒂𝒓,
𝑫𝒂𝒏𝒅𝒂 Songs - વિશ્વના અનેક ભાગોમાં ચાલી રહેલાં યુદ્ધોને કારણે હિંદી ફિલ્મોનાં ગીતોમાં પણ અસ્ત્ર - શસ્ત્રના ઉલ્લેખને ખોળી કાઢવાનું મન થયું.
અને હવે વિવિધ
વિષયો પરની નિયમિત શ્રેણીઓના લેખો તરફ નજર કરીએ:
જૂન ૨૦૨૬માં વેબ ગુર્જરી પર 'ફિલ્મ સંગીતની સફર'માં પ્રકાશિત થયેલા લેખો:
બીરેન કોઠારીની ફિલ્મનાં ક્રેડીટ ટાઈટલ્સ સાથે વાગતાં બિન બાદલ બરસાત (૧૯૬૩) નાં ટાઈટલ ગીતને રજૂ કરે છે. ૬૦ ફિલ્મોનાં ટાઈટલ ગીતો આવરી
લેતી આ શ્રેણી હાલ પુરતી અહીં પુરી થાય છે.
વાદ્યવિશેષ શ્રેણીમાં પિયૂષ પંડ્યા અને બીરેન કોઠારી આ મહિને તાલવાદ્યો
(૮)
– પખાવજ ને લગતાં યાદગાર ગીતોને રજૂ કરે છે..
દિપક સોલીયાની શ્રેણી 'ધિક્કારનાં ગીતો' માં કદર ના જાની, કદર ના જાની વિષય હેઠળ હમેં તુમસે પ્યાર કિતના યે હમ
નહીં જાનતે, મગર જી નહીં સકતે તુમ્હારે બિના - કિશોર
કુમાર અને પરવીન
સુલ્તાના ના સ્વરમાં - નો ઉલ્લેખ કરતાં કહે છે કે ગીત
સાંભળીએ તો એવું લાગે કે એક પુરુષ શાંતિથી ઊભો ઊભો તેની પ્રેમિકાને કહી રહ્યો છે;
પદ્યમાં નહીં, બલ્કે જાણે ગદ્યમાં વાત કરી
રહ્યો છે કે હું તને કેટલી ચાહું છું એ તો ખબર નથી, પણ એટલી
ખબર છે કે તારી વિના જીવી નહીં શકું. ….
દિગ્દર્શન અને સંગીતનું
સાયુજ્ય એટલે ‘ભારત એક ખોજ’નું
ત્રીજા મણકામાં વેદ કાળનાં લોકો અને ઋગ્વેદ માં સંગીતને શી રીતે વણી લેવાયું છે તે રજૂ થાય છે.
હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના
સુવર્ણ યુગથી સંકળાયેલાં બ્લૉગવિશ્વના બ્લૉગોત્સવમાં સુમન કલ્યાણપુરને અંજલિ રૂપે મોહમ્મદ
રફી સાથેનાં તેમનાં ૧૪૦ + યુગલ ગીતોમાંથી જાણીતાં,
પણ થોડાં યાદ કરવાં પડે એવાં પાંચ યુગલ ગીતો વર્ષ ૨૦૨૬ના હવે પછીના
દરેક અંકમાં યાદ કરવાનું આયોજન કરેલ છે -
દિન હો યા રાત હમ રહેં
તેરે સાથ - મિસ બોમ્બે (૧૯૫૭) - ગીતકારઃ પ્રેમ ધવન - સંગીતઃ હંસ રાજ બહલ
જબ સે હમ તુમ બહારોંમેં -
મૈં શાદી કરને ચલા (૧૯૬૨) - ગીતકારઃ મજરૂહ સુલ્તાનપુરી - સંગીતઃ ચિત્રગુપ્ત
તેરે હમ ઓ સનમ તુ જહાં મૈં યહાં - બચપન (૧૯૬૩) - ગીતકારઃ હસરત જયપુરી - સંગીતઃ સરદાર મલિક
ઈરાદા ન થા આપસે પ્યાર કા
- આંધી ઔર તુફાન (૧૯૬૪) - ગીતકારઃ ફારૂક઼ ક઼ૈસર - સંગીતઃ રોબિન બેનર્જી
કેહદો કેહદો જહાં સે કેહદો ઈશ્ક઼ પર ઝોર નહી - એપ્રિલ ફૂલ (૧૯૬૪) - ગીતકારઃ હસરત જયપુરી - સંગીતઃ શંકર જયકિશન
આ બ્લૉગોત્સવના દરેક અંકના અંતમાં આપણે આજના અંકમાં ઉલ્લેખાયેલ કોઈ પણ પોસ્ટ સાથે સંકળાયેલ હોય એવાં મોહમ્મદ રફીનાં ગીત યાદ કરતાં હોઈએ છીએ. ૨૦૨૬માં આપણે ઓ પી નય્યર રચિત મોહમ્મદ રફીનાં યુગલ ગીતો યાદ કરીશું. હમણાં મોહમ્મદ રફીએ આશા ભોસલે સાથે ગાયેલાં ઓ પી નય્યર નાં યુગલ ગીતો સાંભળી રહ્યાં છીએ. ......
આપ યું હી અગર હમસે મિલતે રહેં - એક મુસાફિર એક હસીના (૧૯૬૨) – ગીતકાર: રાજા મહેંદી અલી ખાન
મૈં પ્યાર કા રાહી હું - એક મુસાફિર એક હસીના (૧૯૬૨) – ગીતકાર: રાજા મહેંદી અલી ખાન
બહુત શુક્રિયા બડી મેહરબાની - એક મુસાફિર એક હસીના (૧૯૬૨) – ગીતકાર: એસ એચ બિહારી
તુમ્હેં મુહબ્બત હૈ હમસે માના - એક મુસાફિર એક હસીના (૧૯૬૨) – ગીતકાર: એસ એચ બિહારી
તેરી તલાશમેં ... ઈરાન હમને દેખા - એક મુસાફિર એક હસીના (૧૯૬૨) – ગીતકાર: શેવાન રિઝ્વી
હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના આપણા આ બ્લૉગોત્સવને વધારે
માહિતીપ્રદ, રસપ્રદ અને વૈવિધ્યસભર કરવા માટે આપનાં સૂચનો
આવકાર્ય છે.
અહીં રજૂ કરાયેલ, લેખો,
બ્લૉગ પૉસ્ટ્સ, તસ્વીરો અને વિડીયો / ઓડીયો લિંક્સના પ્રકાશાનાધિકાર
મૂળ રચયિતાના અબાધિત રહે છે.
