ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સનો બ્લૉગોત્સવ : સંસ્કરણ ૧૪મું - નવેમ્બર ૨૦૨૬

 

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં ૧૪માં સંસ્કરણના નવેમ્બર ૨૦૨૬ના અંક માં આપનું હાર્દિક સ્વાગત છે.

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં ૧૪માં સંસ્કરણના  કેન્દ્રવર્તી વિષય તરીકે 'ગુણવત્તા સંચાલનનાં ભવિષ્ય પર પ્રભાવક વલણો - માપદંડોનાં ધોરણો ઊંચાં લઈ જઈએ' ની ચર્ચા  અંદર આપણે હવે સ્થળાંતરશીલતા -  તેનું પારિસ્થિતિકી તંત્ર અને ભાવિ વિશે વાત રહ્યાં છીએ. આજના અંકમાં આપણે સ્થળાંતરશીલતાની ઔદ્યોગિકીકરણ પરની અસરો વિશે ટુંકમાં વાત કરીશું.

ઔદ્યોગિકીકરણ અને સ્થળાંતરશીલતા તેમના માનવ સભ્યતા પરનાં પરિણામો બાબતે એક સિક્કાની બે બાજુઓ જેવાં છે. માનવ વસાહત, માનવ શ્રમનાં પરિમાણો અને પારિવારિક જીવનને નવાં જ સ્વરૂપોમાં પરિવર્તિત કરીનેબન્નેએ વિશ્વના મોટા ભાગને આધુનિક યુગમાં પ્રવેશ કરાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી.  
(ભૌતિક) સ્થળાંતરશીલતાએ ઔદ્યોગિકીકરણને આગળ વધારવામાં અને આકાર આપવામાં ભૂમિકા ભજવી છે. ભૌગોલિક અને પરિવહન સ્થળાંતરશીલતાએ કાચા માલ અને તૈયાર ઉત્પાદનોના પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો કર્યો, પુરવઠા શૃંખલાની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કર્યો અને મોટા પાયે ગ્રામીણ લોકોનું શહેરો ભણી સ્થળાંતર કર્યું.

https://www.internationalschoolhistory.com/uploads/1/2/7/0/127097165/screenshot-2020-09-11-at-16-25-15_1.png

ભારતની વિકાસગાથાને ઘણીવાર રેલવેનો પ્રસાર, ઉત્પાદન ક્ષેત્રનો ઉદય, હરિત ક્રાંતિ, આર્થિક ઉદારીકરણ અને તાજેતરના સમયમાં ડિજિટલ અર્થતંત્ર જેવાં કેટલાંક  મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નોના માધ્યમથી વર્ણવવામાં આવે છે. પરંતુ આ દરેક તબક્કાની પાછળ એક એવી શાંત શક્તિ રહેલી છે, જેની તરફ ભાગ્યે જ યોગ્ય ધ્યાન અપાતું હોય છે – તે છે માલસામાનની કાર્યક્ષમ હેરફેર કરવાની ક્ષમતા. આર્થિક પ્રગતિ માત્ર અર્થતંત્ર દ્વારા ઊભી કરવામાં આવતી તકો પર જ નહીં, પરંતુ તે તકો કે સંસાધનોને કેટલી અસરકારક રીતે એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડી શકાય છે, તેના પર પણ આધાર રાખે છે.[1]

વધારાનું વાંચનઃ

Evolution of Mobility:           

The Ancient Era’s Breakthrough Tech

Powerful Vehicles of the Industrial Age

A World of Amazing Future Tech

The Railroad Journey and the Industrial Revolution

હવે પછીના અંકમાં આપણે સ્થળાંતરશીલતા -  તેનું પારિસ્થિતિકી તંત્ર અને ભાવિની ચર્ચાચાલુ.

હવે આપણે આપણા નિયમિત વિભાગો તરફ વળીએ:

·       All Things Quality: An ASQ Podcast - RCA – Solving The Problem for Good

Quality Mag માંથી

Human Evolution - અને તેનો આપણી ટેક્નોલોજિમાં સ્વીકૃતિ - Darryl Seland

ઉત્ક્રાંતિની સાથે સાથે, માનવીની આંખે અન્ય રંગોમાં જોવા મળતી દરેક ગણીગાંઠ્યી છાયાઓ માટે લીલા રંગનીના આશરે ૧૦૦ આભાઓ પારકી શકવાની ક્ષમતા વિકસાવી.

આ એક એવી જૈવિક લાક્ષણિકતા છે જે આધુનિક ઉત્પાદનમાં ગુણવત્તા નિયંત્રણમાં સીધું સ્થાનાંતરિત થયેલ છે. તે એકમાત્ર ટેકનોલોજી નથી જે આવું કરી શકે છે. આધુનિક કેમેરા માનવ આંખની નકલ કરે છે અને રોબોટ્સ અને અન્ય યાંત્રિક ઉપકરણોની ડિઝાઇન અને કાર્યપદ્ધતિ માનવી કેવી રીતે ચાલે છે તેના પર આધાર રાખીને વિકસાવવામાં અને ચકાસવામાં આવે છે.

ઉત્પાદનમાં, આ જૈવિક અતિસંવેદનશીલતા કુદરતી, અંગભૂત નિદાન સાધન (બિલ્ટ-ઇન ડાયગ્નોસ્ટિક ટૂલ) તરીકે કાર્ય કરે છે. ગુણવત્તા નિયંત્રણ ઘણીવાર ખામીઓને ઓળખવા માટે, માનવ આંખના લીલા રંગ સાથે વિશિષ્ટ રીતે સંબંધનો ઉપયોગ કરીને માનવીય નિરીક્ષણ ક્ષમતા પર ખૂબ આધાર રાખે છે. ઉત્પાદકો કારીગરની કાર્યક્ષમતાને ઉત્કૃષ્ટ બનાવવાનાં, થાક ઘટાડવામાં અને સૂક્ષ્મ ખામીઓને પકડવા માટે આ રંગનો ઉપયોગ કરે છે.

આખરે, જે ઉત્ક્રાંતિ લાક્ષણિકતા આપણા પૂર્વજોને જંગલમાં સુરક્ષિત રાખ્યા હતા તે ઔદ્યોગિક ચોકસાઇના પાયા તરીકે સેવા આપે છે. માનવ આંખ લીલા રંગની પરખ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ સાધન છે તે સમજીને, આધુનિક ઉત્પાદન પ્રક્રિયાઓ ખામીરહિત ઉત્પાદન ગુણવત્તા સિદ્ધ કરવા માટે ઉત્પાદન કાર્યક્ષેત્રના વાતાવરણ અને તેની નિરીક્ષણ પ્રક્રિયાઓ બંનેને યથોચિત બનાવવામાં પ્રયત્નશીલ  રહે છે.

---

ગુણવત્તા સંચાલનનાં ભવિષ્ય પર પ્રભાવક વલણો - માપદંડોનાં ધોરણો ઊંચાં લઈ જઈએ’ વિશેની ચર્ચાને રસપ્રદ અને અર્થપૂર્ણ બનાવવામાં આપનાં સૂચનો / ટીકાટિપ્પણીઓ / માર્ગદર્શન / અનુભવો આવકાર્ય છે.

          આ અંકમાં દર્શાવેલ ઇમેજ કે વિડીયો ક્લિપના પ્રકાશાનાધિકાર તેના રચયિતાના જ રહે છે.

---

[1] Opportunity in motion: What 130 years of mobility teach us about economic growth

વિસરાતી યાદો...સદા યાદ રહેતાં ગીતો : ૧૧મું સંસ્કરણ – નવેમ્બર, ૨૦૨૬

 શૈલેન્દ્રનાં સલીલ ચૌધરીએ સંગીતબધ્ધ કરેલાં હિંદી ફિલ્મ ગીતો – ચાંદ ઔર સૂરજ (૧૯૬૫)

સલીલ ચૌધરી (જન્મ: ૧૯-૧૧-૧૯૨૫ / અવસાન: ૫-૯-૧૯૯૫) અન્ય સંગીતકારોની સરખામણીમાં પ્રચલિત પ્રણાલીઓ અને પ્રવાહોથી અલગ કેડી કંડારનારા સંગીતકાર ગણાતા. એ સંદર્ભમાં  શૈલેન્દ્ર (જન્મ: ૩૦-૯-૧૯૨૩ / અવસાન: ૧૪-૧૨-૧૯૬૬)  પણ કૅડી કંડારનારા ગીતકાર જ ગણાય. બન્ને માટે ગીતના બોલ કરતાં ગીત માધુર્ય વધારે પવિત્ર રહેતું. એટલે સ્વાભાવિક જ છે કે ગીતના ભાવને રજુ કરવા માટેના બન્ને માર્ગ એક સુર બની રહેતા.

શૈલેન્દ્ર અને સલીલ ચૌધરીના ૧૯ ફિલ્મોનો સંગાથ આંકડાઓની દૃષ્ટિએ કદાચ બહુ માતબર ન ગણાય એમ માનનારો વર્ગ પણ એમ તો જરૂર સ્વીકારે છે કે હિંદી ફિલ્મ સંગીત માટે આ સંગાથ અનોખી કેડી કંડારનારો બન્યો છે. 

નવેમ્બર મહિનામાં સલીલ ચૌધરીની યાદને તાજી કરવા આપણે ૨૦૧૭માં સલીલ ચૌધરીનાં હિંદી ફિલ્મ ગીતો : અન્ય ભાષાઓમાં યાદ કર્યાં હતાં. તે પછી, ૨૦૧૮થી દરેક નવેમ્બર મહિનામાં, શૈલેન્દ્રનાં સલીલ ચૌધરીએ સંગીતબધ્ધ કરેલાં હિંદી ફિલ્મોનાં વિસારે પડતાં ગીતોને તેમની ફિલ્મોનાં રજૂઆતનાં વર્ષના ક્રમમાં યાદ કરવાનો ઉપક્રમ શરૂ કરેલ છે. અત્યાર સુધી, આપણે

૨૦૧૮માં વર્ષ ૧૯૫૩ થી ૧૯૫૫,

૨૦૧૯માં વર્ષ ૧૯૫૬,

૨૦૨૦માં વર્ષ ૧૯૫૭,

૨૦૨૧માં વર્ષ ૧૯૫૮ થી ૧૯૬૦

૨૦૨૨માં ૧૯૬૧  (ચાર દિવારી)

૨૦૨૩માં ૧૯૬૧ (મેમ દીદી) અને

૨૦૨૪માં ૧૯૬૧ (સપન સુહાને) અને

૨૦૨૫માં હાફ ટિકિટ (૧૯૬૨) નાં

ગીતો સાંભળી ચૂક્યાં છીએ.

૧૯૬૫માં સલીલ ચૌધરી અને શૈલેન્દ્રએ બે ફિલ્મો, ચાંદ ઔર સૂરજ  અને પુનમ કી રાત, કરી. આજના મણકામાં આપણે આ બે પૈકી 'ચંદા ઔર સૂરજ'નાં ગીતો સાંભળીશું.

ચાંદ ઔર સૂરજ (૧૯૬૫)

૧૯૬૬માં ફિલ્મનું તમિળ સંસ્કરણ, અન્નાવિન અસાઈ (મોટા ભાઈની ઈચ્છા) પણ બન્યું.

બાગ મેં કલી ખીલી બગિયા મહેકી પર હાય રે અભી ઈધર ભંવરા નહીં આયા રાહમેં નઝર બીછી બહકી બહકી ઔર બેવજહ યે દિલ ઘબરાયા રે ક્યું ન આ યા ક્યું ન આયા  – આશા ભોસલે

નવા નવા જ પ્રેમમાં પડેલી, યૌવનમાં પગ મુકતી, મુગ્ધ યુવતી, પ્રેમીની રાહ જોતાં જોતાં ધીમે ધીમે ઉત્સુકતાભરી અકળામણ અનુભવી રહી છે. 

ગીતના ભાવને શૈલેન્દ્રએ બહુ જ રમતિયાળ, પણ કલ્પનાશીલ બોલમાં વણી લીધા અને સલીલ ચૌધરીએ એટલી જ મસ્તીભરી ધુનમાં એમને સંગીતબદ્ધ કરી આપ્યા.

આડ વાત :

ફિલ્મના તમિળ સંસ્કરણમાં પોપ્પોલ મલારા મોટ્ટુ વૈત્તન (પી સુશીલા) આ ગીતની જ સીચ્યુએશનમાં મુકાયું જણાય છે. 

મેરી ઔર ઉનકી પ્રીત પુરાની ચલ ચલ જાઉં મુંબઈ લા ... મુંબઈ નગરી સબ સે પ્યારી વહીં બસે મન મીત મેરા - આશા ભોસલે 

તનુજા અને ધર્મેન્દ્રના વિવાહની ઉજવણી પ્રસંગે લાવણી નૃત્ય ગીતનું આયોજન કરાયું છે. ગીતના બોલ આપણને મુંબઈ નગરીની સફરે લઈ જાય છે.

ઝનન ઝન બાજે .... બીછુઆ બાજે .... નનદી જાગે કૈસે આઉં મિતવા મોરે - લતા મંગેશકર 

પ્રેમના જાહેર સ્વીકારને નૃત્ય ગીત દ્વારા રજૂ કરાયેલ છે.

 

તેરી યાદ ન દિલ સે જા સકી, આતી થી નીંદ કભી કભી આજ તો વો ભી ન આ સકી - લતા મંગેશકર 

હિંદી ફિલ્મોમાં બધું સરખું ચાલતું હોય તેમાંથી કંઈ એવું બને કે પ્રેમીઓ વચ્ચે અંતર પડી જાય અને એકાદ કરૂણ ભાવનું ગીત આપણને સાંભળવા મળે. સલીલ ચૌધરીએ ગીતને તેમની લાક્ષણીક ઓપેરા શૈલીની વાદ્યસજ્જામાં સંગીતબદ્ધ કરેલ છે. 

આડ વાત :

ફિલ્મના તમિળ સંસ્કરણમાં તુનબમ એપાતુ એન્ના (પી સુશીલા) આ ગીતની જ સીચ્યુએશનમાં મુકાયું જણાય છે.

તુમ્હે દિલ સે ચાહા તુમ્હે દિલ દિયા હૈ યે વાદા કરો કે ભુલા તો ન દોગે - સુમન કલ્યાણપુર, મોહમ્મદ રફી 

પરિણય કાળમાં બે પ્રેમીઓને બાગમાં ગીત ગાવાની તક આપવી એ પણ ફિલ્મોની બહુ હાથવગી ફોર્મ્યુલા રહી છે. 

આડ વાત :

ફિલ્મના તમિળ સંસ્કરણમાં પત્તેલુત્તમતુમ પરુવમ (પી સુશીલા, પી બી શ્રીનિવાસ) આ ગીતની જ સીચ્યુએશનમાં મુકાયું જણાય છે.

કિસીને જાદુ કિયા મૈં કરૂં કયા - મુકેશ 

પ્રેમિકા સાથે જોડાયેલાં નવાં બંધનની મુગ્ધતાને સરળ ભાવમાં વ્યક્ત કરવા સલીલ ચૌધરીએ મુકેશની પસંદગી કરી છે.

હવે પછીના અંકમાં આપણે ૧૯૬૫ની બીજી ફિલ્મ પુનમ કી રાતનાં ગીતો સાંભળીશું. 

---

આવતા મહિનાના બીજા રવિવારે, વિસરાતી યાદોનાં ઊંડાણોમાં છૂપાઈ રહેલાં સદા જીવંત ગીતોની યાદને નવપલ્લવિત કરવા, ફરી એક વાર મળીશું.

નોંધ - અહીં સંદર્ભે લીધેલી બધી તસ્વીરોના પ્રકાશાનાધિકારો તેના મૂળ રચયિતાના અબાધિત રહે છે. અહીં આ તસ્વીરો નેટ પરથી, સાભાર, લીધેલ છે.