Sunday, November 22, 2026

ચર્ચાની એરણે : ૧૯૫૬ નાં ગીતો - મને પસંદ પડેલા સંગીતકારો

 

વર્ષ ૧૯૫૬નાં હિંદી ફિલ્મોનાં ગીતોની ચર્ચાને એરણે આપણે Memorable Songs of 1956 માં આવરી લેવાયેલાં ગીતો પુરતી આપણી ચર્ચાને સિમિત રાખેલી છે, એ જ રીતે આપણે 'ચર્ચાની એરણે - ૧૯૫૬નાં ગીતો @ Songs of Yore' માં જે ગીતો આવરી લેવાયાં છે એ ગીતોનો આધાર લઈને 'મને પસંદ પડેલા સંગીતકારો'ની ચર્ચા કરેલ છે. 

વર્ષ ૧૯૫૬માં નૌશાદની ગેરહાજરીની નોંધ લેવાની સાથે સાથે સંગીતકારોની સંખ્યા અને વૈવિધ્યની ખાસ નોંધ એટલે લેવી જૉઇએ કે લગભગ દરેક સંગીતકારે વારંવાર સાંભળવાં ગમે એવાં ગીતો આ વર્ષમાં રચ્યાં છે. વર્ષ દરમ્યાન જે ફિલ્મો માટે સંગીત આપ્યું તેની સંખ્યા અનુસાર હેમંત કુમાર (૯ ફિલ્મો), ઓ પી નય્યર (૮ ફિલ્મો), એસ એન ત્રિપાઠી (૮ ફિલ્મો), શંકર જયકિશન (૭ ફિલ્મો) અને મદન મોહન (૪ ફિલ્મો) ટોચનાં પાંચ સ્થાનો પર જોવા મળે છે.

આ દરેક સંગીતકારનું વર્ષ ૧૯૫૬નું કમસે કમ એક ગીત તો  'ચર્ચાની એરણે'ની દરેક ઉપશ્રેણીમાં 'મારી પસંદગી'ની યાદીમાં છે જ. તે ઉપરાંત, મને અંગત રીતે સૌથી વધારે પસંદ ગીતોમાં પણ આ દરેકનું કમસે કમ એક ગીત તો છે જ.  જેમકે

હેમંત કુમાર - 

સાંવલે સલોને આયે દિન  બહાર કે - એક હી રાસ્તા -  ગીતકારઃ મજરૂહ સુલ્તાનપુરી - સંગીતઃ હેમંત કુમાર 

ઓ  પી નય્યર

ગરીબ જાનકે હમકો  તુમ ન ભુલા દેના - છૂ મંતર  મોહમ્મદ રફી, ગીતા દત્ત - ગીતકારઃ જાં નિસ્સાર અખ્તર

એસ એન ત્રિપાઠી

પરવર દિગાર એ  આલમ તેરા હી હૈ સહારા - હાતિમતાઈ - મોહમ્મદ રફી - ગીતકારઃ અખ્તર રોમાની

ઝૂમતી હૈ નઝર ઝૂમતા હૈ પ્યાર - હાતિમ તાઈ - મોહમ્મદ રફી, આશા ભોસલે - ગીતકારઃ રાજા મેહદી અલી ખાન

મદન મોહન

કદર જાને ના મેરા બાલમ બેદર્દી જી મેરા બાલમ બેદર્દી - ભાઈ ભાઈ - ગીતકારઃ રાજેન્દ્ર કૃષ્ણ

સલીલ ચૌધરી

ઠંડી ઠંડી સાવનકી ફુહાર,પિયા આજ ખીડકી ખુલી મત છોડો - જાગતે રહો - આશા ભોસલે - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર   

જાગો મોહન પ્યારે જાગો - જાગતે રહો - લતા મંગેશકર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર 

ઝિંદગી ખ્વાબ હૈ ખ્વાબમેં ઝૂઠ ક્યા સચ હૈ  ક્યા - જાગતે રહો - મુકેશ - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

તા થેઇ થેઇ તત ..... જા મૈં તો સે નહીં બોલું કન્હૈયા - પરિવાર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર  

એસ મોહિન્દર  

ગુઝરા હુઆ જ઼માના આતા નહીં ફિર દુબારા - શિરિન ફરહાદ - ગીતકારઃ તન્વીર નક઼્વી

પરંતુ, આ બધાં એક એકથી ચડીયાતાં ગીતો વચ્ચે, વર્ષ ૧૯૫૬ માટે શકર જયકિશને રચેલાં ગીતો બહુ જ અલગ ભાત પાડી રહે છે. તેમણે કરેલી સાત ફિલ્મો અલગ અલગ વિષયોની છે. દરેકમાં તેમણે કરેલાં લગભગ બધાં જ ગીતો ઉત્કૃષ્ટ બન્યાં છે. અને ખાસ તો એ કે લતા મંગેશકર સિવાયનાં સ્ત્રી ગાયિકાઓની ઉપશ્રેણીને બાદ કરતાં દરેક શ્રેણીમાં તેમનાં ગીતો મને અંગત રીતે સૌથી વધારે પસંદ ગીતો  છે, જેમ કે

ભય ભંજના સુન વંદના હમારી - બસંત  બહાર - મન્ના ડે - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર 

સુર ના સજે ક્યા ગાઉં મૈં  - બસંત  બહાર - મન્ના ડે - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર  

ચલે સિપાહી ધુલ ઉડાતે - રાજહઠ - મન્ના ડે - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર  

આયે બહાર બનકે લુભા કર ચલે ગયે - રાજહઠ - મોહમ્મદ રફી - ગીતકારઃ હસરત જયપુરી   

દુનિયા ન ભાયે અબ તો બુલા ચરનોંમેં ચરનોંમેં - બસંત  બહાર - મોહમ્મદ રફી - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

કભી તો આ સપનોંમેં આ કે ચલે જાનેવાલે - પટરાની - લતા મંગેશકર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

ગોરી તેરે સપનો કે સજના આયે તેરે અંગના - નઈ દિલ્લી - લતા મંગેશકર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

નૈન મિલે ચૈન કહાં દિલ હૈં વહીં તું હૈ જહાં સાંવરે - બસંત બહાર - મન્ના ડે, લતા મંગેશકર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

યે રાત ભીગી ભીગી - ચોરી ચોરી - મન્ના ડે, લતા મંગેશકર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

આજા સનમ મધુર ચાંદનીમેં હમ - ચોરી ચોરી - મન્ના ડે, લતા મંગેશકર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

જહાં મૈં જાતી હું વહી ચલે આતે હો - ચોરી ચોરી - મન્ના ડે, લતા મંગેશકર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

કેતકી ગુલાબ જૂહી ચંપક બન ઝૂલે  - બસંત બહાર - ભીમસેનં જોશી, મન્ના ડે - બસંત બહાર - ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર

આમ વર્ષ ૧૯૫૬ માટે મને પસંદ સંગીતકાર તરીકે શંકર જયકિશનને પસંદ કરવાનું બહુ જ સહજ બની જાય છે.

વર્ષ ૧૯૫૬ માટેના શ્રેષ્ઠ સંગીતકારની પસંદગી માટેની સમીક્ષા, Best Songs of 1956: Wrap Up 5 , માં સોંગ્સ ઑફ યોર પણ શંકર જયકિશનને વર્ષ ૧૯૫૬ માટે શ્રેષ્ઠ સંગીતકાર તરીકે નવાજે છે. 

Sunday, November 15, 2026

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સનો બ્લૉગોત્સવ : સંસ્કરણ ૧૪મું - નવેમ્બર ૨૦૨૬

 

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં ૧૪માં સંસ્કરણના નવેમ્બર ૨૦૨૬ના અંક માં આપનું હાર્દિક સ્વાગત છે.

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં ૧૪માં સંસ્કરણના  કેન્દ્રવર્તી વિષય તરીકે 'ગુણવત્તા સંચાલનનાં ભવિષ્ય પર પ્રભાવક વલણો - માપદંડોનાં ધોરણો ઊંચાં લઈ જઈએ' ની ચર્ચા  અંદર આપણે હવે સ્થળાંતરશીલતા -  તેનું પારિસ્થિતિકી તંત્ર અને ભાવિ વિશે વાત રહ્યાં છીએ. આજના અંકમાં આપણે સ્થળાંતરશીલતાની ઔદ્યોગિકીકરણ પરની અસરો વિશે ટુંકમાં વાત કરીશું.

ઔદ્યોગિકીકરણ અને સ્થળાંતરશીલતા તેમના માનવ સભ્યતા પરનાં પરિણામો બાબતે એક સિક્કાની બે બાજુઓ જેવાં છે. માનવ વસાહત, માનવ શ્રમનાં પરિમાણો અને પારિવારિક જીવનને નવાં જ સ્વરૂપોમાં પરિવર્તિત કરીનેબન્નેએ વિશ્વના મોટા ભાગને આધુનિક યુગમાં પ્રવેશ કરાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી.  
(ભૌતિક) સ્થળાંતરશીલતાએ ઔદ્યોગિકીકરણને આગળ વધારવામાં અને આકાર આપવામાં ભૂમિકા ભજવી છે. ભૌગોલિક અને પરિવહન સ્થળાંતરશીલતાએ કાચા માલ અને તૈયાર ઉત્પાદનોના પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો કર્યો, પુરવઠા શૃંખલાની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કર્યો અને મોટા પાયે ગ્રામીણ લોકોનું શહેરો ભણી સ્થળાંતર કર્યું.

https://www.internationalschoolhistory.com/uploads/1/2/7/0/127097165/screenshot-2020-09-11-at-16-25-15_1.png


ભારતની વિકાસગાથાને ઘણીવાર રેલવેનો પ્રસાર, ઉત્પાદન ક્ષેત્રનો ઉદય, હરિત ક્રાંતિ, આર્થિક ઉદારીકરણ અને તાજેતરના સમયમાં ડિજિટલ અર્થતંત્ર જેવાં કેટલાંક  મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નોના માધ્યમથી વર્ણવવામાં આવે છે. પરંતુ આ દરેક તબક્કાની પાછળ એક એવી શાંત શક્તિ રહેલી છે, જેની તરફ ભાગ્યે જ યોગ્ય ધ્યાન અપાતું હોય છે – તે છે માલસામાનની કાર્યક્ષમ હેરફેર કરવાની ક્ષમતા. આર્થિક પ્રગતિ માત્ર અર્થતંત્ર દ્વારા ઊભી કરવામાં આવતી તકો પર જ નહીં, પરંતુ તે તકો કે સંસાધનોને કેટલી અસરકારક રીતે એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડી શકાય છે, તેના પર પણ આધાર રાખે છે.[1]

વધારાનું વાંચનઃ

Evolution of Mobility:           

The Ancient Era’s Breakthrough Tech

Powerful Vehicles of the Industrial Age

A World of Amazing Future Tech

The Railroad Journey and the Industrial Revolution



હવે પછીના અંકમાં આપણે સ્થળાંતરશીલતા -  તેનું પારિસ્થિતિકી તંત્ર અને ભાવિની ચર્ચાચાલુ.

હવે આપણે આપણા નિયમિત વિભાગો તરફ વળીએ:

·       All Things Quality: An ASQ Podcast - RCA – Solving The Problem for Good

Quality Mag માંથી

Human Evolution - અને તેનો આપણી ટેક્નોલોજિમાં સ્વીકૃતિ - Darryl Seland

ઉત્ક્રાંતિની સાથે સાથે, માનવીની આંખે અન્ય રંગોમાં જોવા મળતી દરેક ગણીગાંઠ્યી છાયાઓ માટે લીલા રંગનીના આશરે ૧૦૦ આભાઓ પારકી શકવાની ક્ષમતા વિકસાવી.

આ એક એવી જૈવિક લાક્ષણિકતા છે જે આધુનિક ઉત્પાદનમાં ગુણવત્તા નિયંત્રણમાં સીધું સ્થાનાંતરિત થયેલ છે. તે એકમાત્ર ટેકનોલોજી નથી જે આવું કરી શકે છે. આધુનિક કેમેરા માનવ આંખની નકલ કરે છે અને રોબોટ્સ અને અન્ય યાંત્રિક ઉપકરણોની ડિઝાઇન અને કાર્યપદ્ધતિ માનવી કેવી રીતે ચાલે છે તેના પર આધાર રાખીને વિકસાવવામાં અને ચકાસવામાં આવે છે.


ઉત્પાદનમાં, આ જૈવિક અતિસંવેદનશીલતા કુદરતી, અંગભૂત નિદાન સાધન (બિલ્ટ-ઇન ડાયગ્નોસ્ટિક ટૂલ) તરીકે કાર્ય કરે છે. ગુણવત્તા નિયંત્રણ ઘણીવાર ખામીઓને ઓળખવા માટે, માનવ આંખના લીલા રંગ સાથે વિશિષ્ટ રીતે સંબંધનો ઉપયોગ કરીને માનવીય નિરીક્ષણ ક્ષમતા પર ખૂબ આધાર રાખે છે. ઉત્પાદકો કારીગરની કાર્યક્ષમતાને ઉત્કૃષ્ટ બનાવવાનાં, થાક ઘટાડવામાં અને સૂક્ષ્મ ખામીઓને પકડવા માટે આ રંગનો ઉપયોગ કરે છે.


આખરે, જે ઉત્ક્રાંતિ લાક્ષણિકતા આપણા પૂર્વજોને જંગલમાં સુરક્ષિત રાખ્યા હતા તે ઔદ્યોગિક ચોકસાઇના પાયા તરીકે સેવા આપે છે. માનવ આંખ લીલા રંગની પરખ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ સાધન છે તે સમજીને, આધુનિક ઉત્પાદન પ્રક્રિયાઓ ખામીરહિત ઉત્પાદન ગુણવત્તા સિદ્ધ કરવા માટે ઉત્પાદન કાર્યક્ષેત્રના વાતાવરણ અને તેની નિરીક્ષણ પ્રક્રિયાઓ બંનેને યથોચિત બનાવવામાં પ્રયત્નશીલ  રહે છે.


ગુણવત્તા સંચાલનનાં ભવિષ્ય પર પ્રભાવક વલણો - માપદંડોનાં ધોરણો ઊંચાં લઈ જઈએ’ વિશેની ચર્ચાને રસપ્રદ અને અર્થપૂર્ણ બનાવવામાં આપનાં સૂચનો / ટીકાટિપ્પણીઓ / માર્ગદર્શન / અનુભવો આવકાર્ય છે.

          આ અંકમાં દર્શાવેલ ઇમેજ કે વિડીયો ક્લિપના પ્રકાશાનાધિકાર તેના રચયિતાના જ રહે છે.