Monday, November 30, 2015

હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના સુવર્ણ યુગથી સંકળાયેલાં બ્લૉગવિશ્વનો બ્લૉગૉત્સવ - ૧૧_૨૦૧૫


હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના સુવર્ણ યુગથી સંકળાયેલાં બ્લૉગવિશ્વ - ૧૧_૨૦૧૫ બ્લૉગૉત્સવ સંસ્કરણ’માં આપનું સ્વાગત છે.

દિવાળી પુરી થતાં સુધીમાં ભારતમાં હવે વહેલી સવારે ગુલાબી ઠંડક થવા લાગી છે. આવી ઋતુની અમેરિકામાં ઝીલાતી તાસીર ઉજાગર કરતી પૉસ્ટ્થી આપણે આ મહિનાના બ્લૉગોત્સવના આ અંકની શરૂઆત કરીશું.

My Favourites: Songs of Cool Breezes : 'ઠંડી હવા'થી શરૂ થતાં ગીતોની પહેલી યાદ સ્ફુરે તેવાં ગીતોની સાથે અહીં એવાં ગીતો પણ છે, જે આપણે બહુ વાર સાંભળ્યાં નહીં હોય. એ ગીતોની અહીં અલગથી નોંધ લઈએ :
સલીલ ચૌધરીના ૯૨મા જન્મદિવસે લોકોને અજ્ઞાત રત્નો સાંભળવાની પ્રેરણા મળે એ આશયથી My Favourites: Salilda's Malayalam Songs ની રજૂઆત કરાઈ છે.

“Dekh Lo Ishq Ka Martaba Dekh Lo” – B.S.Thapa - ૩જી જુલાઈના રોજ બી એસ થાપાએ ૯૨ વર્ષ પૂરાં કર્યાં.તેઓ હવે ફિલ્મક્ષેત્રે સક્રિય નથી રહ્યા, પણ એક શિક્ષક અને દિગ્દર્શક તરીકે તેમનાં યોગદાન ચિરસ્મરણીય રહ્યાં છે.

તેલુગુનાં બહુ જાણીતાં ગાયિકા P.Susheela just turned 80. એ પ્રસંગે તેમનાં ગીતોની એક યાદ. તેમણે ગાયેલાં હિંદી ફિલ્મનાં કેટલાંક ગીતો અહીં સાંભળી શકાશે.

Please Go To My Post From Last Year to Celebrate the Birthday of the Great Sitara Devi - ગયે વર્ષે આ જ સમયે લેખકે સિતારા દેવી અભિનિત સાત ફિલ્મ દૃશ્યો રજૂ કર્યાં હતાં. આ સિવાય અન્ય ફિલ્મોનાં આટલાં જ અન્ય યાદગાર દૃશ્યો યાદ આવે છે ? આપણે તેમનાં કથક નૃત્યની એક ઝલક ઠુમક ચલત રામચંદમાં જોઈશું.

૩૧મી ઓક્ટોબરના રોજ સચિન દેવ બર્મનની ૪૦મી મૃત્યુતિથિ હતી. એ ઉપક્રમે તેમને અપાયેલી અંજલિ પોસ્ટ્સ –
Ten best songs (solos) composed by SD Burman - સોંગ્સ ઑફ યોર પર પહેલાં સચિન દેવ બર્મનનાં અન્ય ગાયકોએ ગાયેલાં ગીતોની પૉસ્ટ્સ રજૂ થતી રહી છે. આજે જૂદા જૂદા ગાયકોનાં દસ ગીતોને રજૂ કરાયાં છે.

Tere Mere Sapne Ab Ek Rang Hain – Eternal Melodies of SD Burman-Rafi - પીયૂશ શર્મા - જો આપણે આ પૉસ્ટને સચિન દેવ બર્મનને અંજલિ સ્વરૂપે ન લીધી હોત તો મોહમ્મદ રફી વિષેના ખાસ લેખોના આપણા નિયમિત વિભાગ માટે તે બહુ જ ઉપયુક્ત બની રહેત.

The Incomparable Music Of S D Burman Transcends Generations -સચિન દેવ બર્મનની ધૂનોની, અને તેના માટે ગાયકની, પસંદગીની એક અલગ શૈલી હતી જે તેમના પછી આવનારી પેઢીઓને પણ આકર્ષતી રહી છે.
My Favourites: Children's Songs - પંડિત જવાહરલાલ નેહરૂની ૧૨૫મી જન્મ જયંતિના ઉપલક્ષમાં તેમનાં પ્યારાં બાળકો માટેનાં ગીતો. જરૂરી નથી કે આ ગીતો દેશભક્તિનાં જ હોય, પણ પર્દા પર તે બાળ કલાકારે ગાયેલાં તો હોવાં જોઈએ.આપણે અહીં રજૂ કરાયેલાં ગીતો પૈકી બે ઓછાં સાંભળવા મળતાં ગીતોની નોંધ લઈશું –
આપણે હવે અન્ય વિષયો પરની પૉસ્ટ્સ તરફ વળીશું.

Watch 100 Years of Indian Cinema Come Alive in 200 Seconds of Sand Artમાં તાન્યા સિંઘ પ્રખ્યાત રેતશિલ્પકાર રાહુલ આર્યએ માત્ર ૨૦૦ સેકંડમાં પૂરી કરેલ સફરની નોંધ લે છે.

સ્ક્રૉલ.ઈન પરની કેટલીક પૉસ્ટ્સ –
Do Chetan Anand’s best-known films stand the test of time?

Back to Boral: Looking for Satyajit Ray in the town in which he shot ‘Pather Panchali’ -

The brilliance of Salim-Javed lies not just in what they said, but how they said it

When Javed told Salim, ‘I was thinking that maybe we should work separately’ - સલીમ જાવેદની જોડીના વિચ્છેદ સાથે સંકળાયેલી કેટલીક બહુ ચર્ચિત માન્યતાઓને ગ્રંથસ્થ કરેલ પુસ્તકનો પરિચય દિપ્તકીર્તી ચૌધરી કરાવે છે.

Saxy Desi: Check out the sounds of the saxophone in South Asia - Nate Rabe - ૧૮૪૧માં બેલ્જીયમમાં એડૉલ્ફ સૅક્ષ દ્વારા વિકસાવાયેલ એક જાઝ સંગીત વાદ્યને યાદ કરીને હિંદુસ્તાની કળાકારો કરેલા કેટલાક યાદગાર પ્રયોગોને રજૂ કરેલ છે: રાગ રૉક - બ્રાઝ ગોન્સેલ્વસ ૭ ॥ ઓ સાથી રે - જો ગૉમ્સ ॥ O Saathi Re - અજ્ઞાત ॥ અભોગી - રૂદ્રેશ મહન્તપ્પ ॥ ઓમ મણિ પદ્મે ઓમ - સાહિબ શીહાબ.
Hai kya kya jalwa bhara hua Ghanshyaam tumhaari aankhon mein - અતુલ લખે છે કે ૧૯૩૨નાં ગીતો પૈકી માત્ર ૯ ગીતો જ ઇન્ટરનૅટ પર ઉપલબ્ધ છે એમ જણાય છે. એ પૈકી છ ગીતો આ પહેલાં રજૂ થઈ ચૂક્યાં છે. આજે પ્રસ્તુત છે સાતમું ગીત - હૈ ક્યા ક્યા જલવા ભરા હુઆ - આંખકા તારા (૧૯૩૨) - જહાંઆરા કજ્જન - મોતીલાલ નાયક.

My Favourites: Teasing Songsમાં પ્રેમમાં પડી ચૂકેલ નાયિકાને તેની સહેલીઓ ચીડવતી હોય તેવા ભાવનાં ગીતો રજૂ થયાં છે. કેટલાંક ઓછાં સાંભળવા મળતાં ગીતો આપણે પણ ફરીથી સાંભળીશું -
એક ગીતમાં નાયક પણ એ સ્થિતિમાં મૂકાયેલ છે.
Songs of Sensuality - Conversations Over Chaiની આ જ વિષય પરની બહુ જ મજા પડી જાય તેવી પૉસ્ટ પરથી પ્રેરાઈને અહીં હિંદી અને બંગાળી ક્લાસિક ફિલ્મોનાં વિષયાશક્તિ પ્રત્યે અભિરૂચિ કે શારીરીક આકર્ષણ અને ઝંખનાની ભાવના ઉજાગર કરતાં ગીતો અહીં યાદ કરાયાં છે.

Top Ten Songs Sung by Actors Themselves (or by Singers Appearing Onscreen) - અભિક મજુમદારના મહેમાન લેખમાં અદાકારોએ ખુદ ગાયેલાં ગીતોને સમાવાયાં છે. અહીં એક અદાકાર-ગાયકનું એક જ ગીત સમાવવાની પૂર્વશરતની સાથે કિશોર કુમાર, સુરૈયા કે તલત મહમુદ જેવાં જે ગાયકો એકટીંગ પણ કરતા તેમનાં ગીતો નથી લીધાં. અહીં એ જ ગીતોને સમાવાયાં છે જેમાં ગીતની સર્વસામાન્ય સ્તરની સ્વૂકૃત ગુણવત્તા પણ જળવાઈ હોય. જ્યારે અદાકારો પોતે જ પોતાનાં ગીતો ગાતાં એવાં ગીતોને પણ અહીં નથી લીધાં.

Ten of my favourite ‘Aaja’ songs - "આ જા" શરૂ થતાં ઘણાં જાણીતાં ગીતોની સાથે કેટલાંક થોડાં ઓછાં જાણીતાં ગીતો પણ આ યાદીમાં તેમ જ વાચકોના પ્રતિભાવમાં સમાવાયાં છે, જેમ કે
Sapnon ke gaaon mein taaron ki chhaaon mein માં કે સતીશ શીનોય યાદ કરે છે કે સપનોં કે ગાંવમે (રાજપ્રતિજ્ઞા (૧૯૫૮) - લતા મંગેશકર - સન્મુખ બાબુ ઉપાધ્યાય)ને રેડિયો સિલોન પર મોટા ભાગે 'દુર્ગેશ નંદિની'નાં કહાં લે ચલે હો બતા દો અય મુસાફિરની સાથે જ વગાડવામાં આવતું.

In photos: Bollywood cinema is life and life is a movie માં ફોટોપત્રકાર ફવઝાન હુસૈન ફિલ્મોની તેના સેટ્સ બહારની દુનિયા પરની અસરોને ફૉટોગ્રાફસમાં ઝીલી આપી છે.
મુંબઈના કમાટીપુરા વિસ્તારમાં એક દરજી ફિલ્મોના શ્વેતશ્યામ યુગની હીરોઈનોની નિગેહબાની હેઠળ પોતાના કામમાં મશગૂલ છે.

સોંગ્સ ઑફ યૉર પરના Best songs of 1950: And the winners are? પ્રવેશાત્મક લેખ પછીથી પુરુષ ગાયકોનાં અને અન્ય સ્ત્રી ગાયિકાઓનાં સૉલો ગીતોની અનુક્રમે Wrap Up 1 અને Wrap Up 2 માં કરાયેલી સમીક્ષા બાદ લતા મંગેશકરનાં સૉલો ગીતોની સમીક્ષા Best songs of 1950: Wrap Up 3માં રજૂ કરાયા બાદBest songs of 1950: Wrap Up 4 માં યુગલ ગીતોની પસંદગી વિષે સમીક્ષા આવરી લેવાઈ. સમગ્ર ચર્ચાનાં સમાપનની ભૂમિકાવાળા લેખ Best songs of 1950: Final Wrap Up 5માં વર્ષના શ્રેષ્ઠ સંગીતકારની પસંદગીની ચર્ચાને બહુ બૃહદ સ્તરે લઈ જવાનો ખુબ સ-રસ પ્રયોગ પણ કરાયો છે.

સોંગ્સ ઑફ યૉરની વાર્ષિક સમીક્ષા શૄંખલાના લેખ Best songs of 1950: And the winners are? પરની ચર્ચા આપણે ૧૯૫૦નાં યાદગાર ગીતોને ચર્ચાની એરણે ની શૃંખલાનાં સ્વરૂપે કરી રહ્યાં છીએ. આ ચર્ચાના પહેલાં ચરણમાં યાદગાર સ્ત્રી ગીતો અંતર્ગત આપણે લતા મંગેશકરનાં સી. રામચંદ્ર તેમ જ હુસ્નલાલ ભગતરામ અને ગુલામ મોહમ્મદ રચયિત ગીતોની વાત જુલાઈ ૨૦૧૫ના અંકમાં કરી હતી. ઓગસ્ટ ૨૦૧૫માં લતા મંગેશકરનાં અનિલ બિશ્વાસ, એસ ડી બર્મન, નૌશાદ, બુલો સી રાની અને વિનોદનાં ગીતો તેમ જ અન્ય સ્ત્રી ગાયિકાઓનાં યાદગાર ગીતોમાં સુરૈયા, શમશાદ બેગમ, રાજ કુમારી અને ગીતા દત્ત તેમ જ કેટલાંક અન્ય ગાયિકાઓનાં ગીતો સાંભળ્યાં. સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૫માં પુરુષ ગાયકોનાં ૧૯૫૦નાં વર્ષનાં યાદગાર સૉલો ગીતોમાં મુકેશ, તલત મહમૂદ, મોહમ્મદ રફી, જી એમ દુર્રાની તેમ જ ચીતળકર, મન્ના ડે અને અન્ય પુરુષ ગાયકોનાં ગીતો આપણે સાંભળ્યાં. વર્ષમાં રાજ કપુર માટે મુકેશ ઉપરાંત અન્ય પાંચ ગાયકોએ ગાયેલાં ગીતોની ખાસ નોંધ પણ લીધી છે. આ ઉપરાંત વર્ષવાર ગીતોની સમીક્ષાનાં ત્રીજાં, મહત્ત્વનાં પરિમાણ - યુગલ ગીતો -માં આપણે મુકેશનાં, મોહમ્મદ રફીનાં, તલત મહમુદનાં અને જી એમ દુર્રાની, ચીતળકર અને અન્ય ગાયકોનાં યુગલ ગીતો પણ ઓક્ટોબર ૨૦૧૫ના અંકમાં સાંભળી ચૂક્યાં છીએ. આ મહિને આપણે
૧૯૫૦નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે - યાદગાર યુગલ ગીતો (૫) : પુરુષ-પુરુષ અને સ્ત્રી-સ્ત્રી ગાયકોનાં યાદગાર યુગલ ગીતો
૧૯૫૦નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે - યાદગાર યુગલ ગીતો (૬) : યાદગાર ત્રિપુટી અને ત્રિપુટી+ ગીતો

                     ની મુલાકાત કર્યા પછીથી આપણી આ સફરનો અંત ૧૯૫૦નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે - મને સૌથી વધારે ગમેલાં ગીતો (૧) : સ્ત્રી ગાયિકાઓનાં અને પુરુષ ગાયકોનાં સૉલો ગીતો
૧૯૫૦નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે - મને સૌથી વધારે ગમેલાં ગીતો (૨) : યુગલ ગીતો, પુરુષ-પુરૂષ / સ્ત્રી-સ્ત્રી યુગલ ગીતો અને ત્રિપુટી ગીતો
૧૯૫૦નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે - મને સૌથી વધારે ગમેલાં ગીતો (૩) : ૧૯૫૦ના વર્ષના શ્રેષ્ઠ સંગીતકાર
                                        થી કરીશું.
આ મહિનાથી આપણે જન્મભૂમિ પ્રવાસીની રવિવારની 'મધુવન' પૂર્તિમાં શ્રીકાંત ગૌતમની બહુ જ વર્ષોથી નિયમિતપણે આવતી કોલમ 'રાગરંગ'ના લેખોની પણ નોંધ લઈશું :

૨૫-૧૦-૨૦૧૫ સિને શીર્ષકોને સાંપડેલો રળિયામણો સધિયારો

૧-૧૧-૨૦૧૫ સિનેશીર્ષકોની 'ગંગોત્રી' ગીતપંક્તિઓ

૮-૧૧-૨૦૧૫ સીનેશીર્ષકમાં 'હમ'ની હકૂમત

૧૫-૧૧-૨૦૧૫ રાજશ્રીનું સિનેક્ષેત્રે 'રજવાડું'

૨૨-૧૧-૨૦૧૫ ભાષાની ભવ્યતા બની પાત્રની પાત્રતા

૨૯-૧૧-૨૦૧૫ ઓછાં ગીતોના ઓચ્છવ સમી ગાયિકા

નવેમ્બર ૨૦૧૫માં વેબ ગુર્જરીની 'ફિલ્મ ગીતની સફર'માં –

હાસ્યથી મોંને ભરી દેતી પેરડીની પ્રસાદી : ૧ :
‘ગબ્બરસિંઘનો બાપ’ : જયંત
બંદિશ એક, રૂપ અનેક (૧૩) : દિલ હી તો હૈ ન સંગ-ઓ-ખિશ્ત


અનિલ બિશ્વાસ અને ‘મુંબઈના સાયગલ’ સુરેન્દ્રનાથનાં યુગલ ગીતો – ઉત્તરાર્ધ
                                                                                                 પ્રકાશિત થયેલ છે.
આપણે દર મહિને આપણા મિત્રોએ યાદ કરેલાં ગીતો પણ અહીં સાંભળતા હતા. બ્લૉગોત્સવના દરેક અંકમાં આપણી પાસે સામગ્રીની જે વિપુલતા મળતી રહી છે તેને કારણે દરેક અંક ખાસ્સા ભારી બનતા જતા હતા. દરેક અંકને વધારે સારી રીતે માણી શકવાના આશયથી આ મહિનાથી આ ગીતોને આપણે દર મહિનાના બીજા રવિવારે એક સ્વતંત્ર પૉસ્ટ તરીકે, "વિસરાતી યાદોં...સદા યાદ રહેતાં ગીતો" શ્રેણીમાં પ્રકાશિત કરીશું.

હવે પછીથી દરેક અંકના સમાપનમાં ફરીથી મોહમ્મદ રફીને કેન્દ્રમાં રાખીને લખાયેલ પૉસ્ટ લઈશુ:
Jaao Mere Siva Tum Kahan Jaaoge – Remembering Rafi through Rahul Dev Songs By Peeyush Sharma - અહીં કેટલાંક ઓછાં જાણીતાં ગીતોને ખાસ યાદ કરાયાં છે :
Ten Songs of Mohd. Rafi We Could Not Include in ‘Gaata Rahe Mera Dil’ - By Balaji Vittal - અનિરુધ ભટ્ટાચરજી સાથે લખેલ, હાર્પર દ્વારા પ્રકાશિત થયેલ આ પુસ્તકના કેટલાક અંશ અહીં વાંચી શકાશે.

આપણા બ્લૉગોત્સવને વધારે સમૃદ્ધ અને રસપ્રદ બનાવવા માટે આપનાં સુચનો આવકાર્ય છે........
Posted by at No comments:
Labels: , , , , ,

ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સનો બ્લૉગોત્સવ - નવેમ્બર ૨૦૧૫


ગુણવત્તા સંચાલન વિષેના લેખ અને બ્લૉગ્સના બ્લૉગોત્સવનાં નવેમ્બર ૨૦૧૫ સંસ્કરણમાં આપનું હાર્દિક સ્વાગત છે.
એપ્રિલ, ૨૦૧૫નાં સંસ્કરણમાં આપણે “Improving measures of measurement of process \ પ્રક્રિયાની માપણીનાં માપની સુધારણા” વિષે શોધખોળ કરી હતી. તેના અનુસંધાને મે ૨૦૧૫નાં સંસ્કરણમાં આપણે performance measures and metrics, જુન ૨૦૧૫માં આપણે ‘structuring for the process of improvement \ સુધારણાની પ્રકિયા માટેની માળખાંકીય વ્યવસ્થા', જુલાઇ ૨૦૧૫માં 'Deploying the Improvement Process /સુધારણા પ્રક્રિયાને વ્યવહારોપયોગીપણે તૈનાત કરવી’, ઑગસ્ટ, ૨૦૧૫નાં સંસ્કરણમાં આપણે ‘Implementing the Improvement Process \ પ્રક્રિયા સુધારણાનો અમલ કરવા માટેના જૂદા જૂદા અભિગમો અને પધ્ધતિઓ’ અને સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૫માં ‘Measuring the Improvement Process \ સતત સુધારણાની માપણી’ વિષે આપણી શોધખોળ આગળ ધપાવી. ઓક્ટોબર ૨૦૧૫માં આપ્ણે 'સંતુલિત સ્કૉરકાર્ડ \ Balanced Scorecard' નો પરિચય કર્યો.

સતત સુધારણાની આપણા બ્લૉગોત્સવમાં આપણે શરૂ કરેલી સફરનાં અંતિમ ચરણ તરીકે આ અંકમાં આપણે 'સતત સુધારણાને ટકાવી રાખવા / Sustaining Continuous Improvement’ વિષે વાત કરીશું.

How to Create and Sustain Successful Continuous Improvement Teams - રેની બૅસ્સૅટ - 'તંત્રવ્યવસ્થાને સતત સુધારતાં રહીને તાજી રાખવી. તેને સ્થગિત ન થવા દેવી. આપણા સ્પર્ધકો દરરોજ કંઈને કંઈ નવું કરતા જ રહેવાના છે. સતત થતા રહેતાં પરિવર્તનો તો હવે આપણાં જીવનની સામાન્ય તરાહ જ બની રહી છે.'.. માનવીને પ્રેરતાં પરિબળોને સમજવાથી સતત સુધારણાના કાર્યક્રમને સફળ શી રીતે રાખી શકાય તે અહીં ક્લિક કરવાથી જોઈ શકાશે.

Sustaining Continuous Improvement Initiatives - સિમૉન બૉડી - સામાન્ય રીતે સતત સુધારણાના કાર્યક્રમોની શરૂઆત ધમાકેદાર રીતે થતી હોય છે. પરંતુ તેનું મહત્ત્વ નજરે પડતું ન જણાય તો એ ઉત્સાહનો ઉભરો શમી જતો હોય છે. મહેનત ચાલુ રાખવી કે કેમ તેના પર પણ શંકા થવા લાગે છે. કાર્યક્રમની આવરદાને લંબાઈ બક્ષવા અને હંમેશાં રસપ્રદ બનાવી રાખવા માટે તેનાં વ્યવસ્થાપન બાબતે ખાસ્સું સજાગ રહેવું પડતું હોય છે. 'સારૂં કામ' આદર્યું, કે પુરૂં પાડ્યું, તેટલો સંતોષ પૂરતો નથી. તેનાથી થતા ફાયદાઓ બધાંને સમજાવા જોઇએ, તેની ગણતરીઓ મંડાતી રહેવી જોઈએ અને ફાયદાઓ નક્કર સ્વરૂપે દેખાવા-અનુભવવા પણ જોઈએ. પ્રગતિનો અહેવાલ અસરકારકરૂપે બધાં સુધી પહોંચતો રહેવો જોઈએ.

Sustaining a Continuous Improvement Culture in a World of Flux - એવું નથી કે આપણને પરિવર્તનનો ભય હોય છે કે જૂની રીતે જ કામ કરવું ગમતું હોય છે.ખરો ભય તો એ બંને વચ્ચેની, હવામાં ફંગોળતા બે ઝુલાઓમાંથી એકને છોડ્યા પછી બીજો હાથમાં ન આવે એ કોઇ જ પ્રકારના આધાર વિનાની ક્ષણોમાં હોય તેવી અવસ્થાનો છે.....સતત સુધારણા એ માત્ર સંસ્થાગત પ્રાથમિકતા ન બની રહેતાં વ્યૂહાત્મક આયોજનના જ ભાગ રૂપે આવરી લેવાવી જોઇએ. સતત સુધારણાના અમલ માટે સુવ્યવસ્થિત માળખું, માહિતીનિ પારદર્શક આપલે, દરેક હિતધારકનાં મંતવ્યોને ખરા અર્થમાં સાંભળવાં અને તેના પર ધ્યાન આપવું, દરેક વ્યક્તિને લાગુ પડતા ફાયદાઓ સમજાવવા અને સતત સુધારણા વિષેના અભિગમમાં સાતત્ય જાળવવું જેવી બાબતો સતત સુધારણા માટેનાં વાતાવરણને ટકાવી રાખવામાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવે છે.

Visual Management Helps You Sustain Continuous Improvement - આપણી કામગીરીને કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે બહુ જ જરૂરી છે કે તેની સાથે સંકળાયેલાં લોકો તેમાં શું ચાલી રહ્યું છે તેનાથી સારી પેઠે પરિચિત રહે ! એ માટે દરેક વિભાગનાં દરેક સ્તરનાં કર્મચારીઓ સુધી તેમને માટે મહત્ત્વની માહિતી પહોંચતી રહે અને સમજાતી રહે તે પણ એટલું જ મહત્ત્વનું બની રહે છે. માહિતીનું સચિત્ર વ્યવસ્થાપન એ પ્રક્રિયા નિયમનનું એવું ઘટક છે જે સતત સુધારણાને ટકાવી રાખવમાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

Creating and sustaining value: Building a culture of continuous improvement - Saleem Chattergoon, Shelley Darling, Rob Devitt, Wolf Klassen ટૉરન્ટો ઈસ્ટ જનરલ હૉસ્પિટલમાં કરાયેલ તબક્કાવાર અમલને વર્ણવે છે. એ ત્રણ તબક્કાઓ છેઃ #૧ - અમલ માટેની તૈયારીઓનો, #૨ ટીમ દ્વારા સંચાલિત માપણી વ્યવસ્થાપન અને # ૩ - રોજબરોજની વ્યવસ્થાઓનું તંત્ર અને અલગ અલગ સંબંધિત વિભાગોમાંથી ટીમ માટેનાં સભ્યોની પસંદગી. આ તબક્કાવાર અભિગમ વડે પરિયોજનાઓ વ્યક્તિગત સ્તરથી ઉપર ઊઠીને સંસ્કૃતિનાં સર્વાંગી પરિવર્તન શક્ય બની રહે છે.
Continuous Improvement through a Productive Culture - ઉત્પાદક કામોઢી સંસ્કૃતિનાં ઘડતર અને ટકાવી રાખવા માટે જે કેટલાંક સુચિત પગલાંઓની ચર્ચા થતી રહી છે તેમાંથી નીચે મુજબની બાબતો અસરકારક નીવડી શકે છે
૧. દરેક સ્તર પર ઉત્કૃષ્ટ નેતૃત્વ વિચારસરણી અને કાર્યપદ્ધતિના જ પ્રયોગ થતા રહે

  • એકબીજા માટે વિશ્વાસ અને સન્માન
  • વિચારસરણી અને કાર્યપદ્ધતિ વિષે પ્રતિબદ્ધતા અને સાતત્ય
  • એકબીજા સાથેના વ્યવહારોમાં ધૈર્ય અને સમજ
  • કથની અને કરણીમાં સુસંગતતા
  • જ્યારે જ્યારે સંસાધનોની વહેંચણી કરવામાં આવે ત્યારે તેમાં ન્યાયિક અને ઔચિત્યનાં ધોરણો જ લાગુ કરાય
  • ઉદ્દેશ્યો અને કારણો વિષેની સમજ પાડતા રહેવામાં આવતી રહે

૨. 'જે કહીએ તે જ કરીએ' વડે ઉદાહરણીય નેતૃત્વ પુરૂં પાડીએ
  • વર્તણૂક આદર્શ બની રહે
  • હંમેશાં મદદ, માર્ગદર્શન અને નવું શીખવવાનો અભિગમ
૩. પુરસ્કાર, વખાણ કે માન માટેના માર્ગદર્શક માપદંડો સુનિશ્ચિત હોય
૪. સારાં લોકો અને સહયોગીઓની પસંદગી કરી તેમની વર્તમાન અને ભાવિ ક્ષમતાને અનુરૂપ કામની તેમને સોંપણી
૫. માહિતી અને વિચારો માટે દ્વિતરફી મુક્ત આદાનપ્રદાન વ્યવસ્થા અપનાવીએ
૬. ટીમ સંચાલન માટે ટીમનાં સભ્યો સાથે સરળ વર્તન રાખીએ
૭. પોતાનાં અને સંસ્થાનાં મૂલ્યો, તેને અનુરૂપ વર્તણૂક અને સ્વીકૃત ધોરણો ઘડીએ અને સમજાવીએ - આ બાબત જે સંદેશ અપાય કે ટીમનાં દરેકનાં સભ્યનાં વર્તન થાય તેમાં સાતત્ય જળવાઈ રહે
૮. સંબંધોની ગુણવત્તા પર ખાસ ધ્યાન આપીએ - લોકોને માનવોચિત માન જરૂર આપીએ
૯. સભ્યોની શારીરીક તેમ જ લાગણીઓની સલામતી તેમ જ શ્રેય તરફ પણ વિશેષ ધ્યાન આપીએ - તેમના વિચારો, મંતવ્યો કે ચિંતાઓ સાંભળીએ અને જરૂર મુજબ તે અંગે પગલાં લઈએ
૧૦. લોકોને તેમની મહેનતનાં ફળ ભોગવવાની તકો મળતી રહે
૧૧. પરિવર્તનનાં બધાં પાસાં સમજવામાં લોકોને મદદરૂપ બનીએ જેથી પરિવર્તનની સંસ્થા પરની તેમજ વ્યક્તિગત અસરો સભ્યોને સમજાતી રહે
૧૨. એકબીજા સાથે સહકાર અને એકબીજાની સમસ્યા નિવારણની ભાવના વિકસાવીએ
૧૩. સ્થિરતા અને સાતત્ય કેળવીએ
૧૪. રચનાત્મકતા, અભિનવતા અને નવું શીખવાને પ્રોત્સાહન આપતાં રહીએ - આ માટે, સંસ્થાનાં, ટીમનાં અને લોકોનાં લાંબાગાળાનાં હિતોની મર્યાદામાં રહીને, નિયમોનાં પાલનમાં લવચીકતાની ભાવના પણ વિકસાવીએ અને તેમાં આવતા અંતરાયો દૂર કરતાં રહીએ
૧૫. પરિણામો માટે વ્યક્તિગત સ્તરે જવાબદારી નક્કી કરીએ
૧૬. ટીમનાં સભ્યોને તેમની કામગીરી વિષે સ્પષ્ટ પ્રતિભાવ આપતાં રહીએ
૧૭. સંસ્થાનાં તેમ જ ટીમનાં લાંબા ગાળાનાં ઉદ્દેશ્યો સાથે સભ્યોની વ્યક્તિગત ઓળખને સાંકળીને તેમનામાં માલિકીની ભાવના અને ટીમ વિષે ગર્વની ભાવના જગવીએ
૧૮. સભ્યોનાં નવાં કૌશલ્યોના વિકાસ માટે તેમજ નવા નવા વિષયો વિષે તેમનાં જ્ઞાન અને અનુભવોમાં વૃદ્ધિ થતી રહે તે માટેની તક આપતાં રહીએ.
૧૯. કારકીર્દીના વિકાસ માટેની તકો પણ મળતી રહે
૨૦. પડકારો તેમજ પડકારયુક્ત તક પણ મળતી રહે
૨૧. મહત્ત્વનાં પરિણામોની અસરોની તાત્કાલિક ધોરણે સમીક્ષા થાય અને તેને લગતી કાર્યવાહીમાં બીનજરૂરી ઢીલ ન થાય
૨૨. આપણા સમુદાય અને સમાજ સાથે સંપર્ક જાળવી રાખીએ.
Continuously improve your chances for project success: Whitepaper 3 || kpmg.com/nz ||

કોઈ પણ પરિયોજનાનાં અસરકારક સંચાલન માટે ત્રણ બાબતો મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે:
૧) બહુ પહેલથી જ કરાયેલ આયોજન અને વ્યવસ્થાઓ
૨) હિતધારકો સાથે પ્રત્યાયન અને પરિયોજના નિયમનનું સંઘટન , અને
૩) સતત સુધારણા

ત્રણ ભાગની આ શ્રેણીના આ ત્રીજા ભાગમાં કોઈ પણ મહત્ત્વની પરિયોજનામાટે મહત્ત્વનાં ઘટક સમાન 'સતત સુધારણા'ની અહીં વાર કરવામાં આવી છે……જ્યાં માહિતીનું આદાનપ્રદાન મુક્તપણે, અનેકવિધ માધ્યમોથી, બીનઔપચારિકપણે થતું હોય તેવું વાતાવરણ સતત સુધારણાને પ્રોત્સાહિત કરવા અને ટકાવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
From lean to lasting: Making operational improvements stick - 'હાર્ડવેર' તરીકે વધારે જાણીતાં ઑપરેશન્સ માટેનાં સાધનો અને એકદમ સમયસર ઉત્પાદન/just-in-time production જેવા અભિગમોનાં કારક્ષમતાની સુધારણાની તકની સતત શોધ કરતી અને તેને નિયામક મંડળ અને શૉપફ્લૉર સાથે સાંકળી શકે તેમજ તેન નક્કર પરિણામોમાં ફેરવી શકે તેવાં આંતરવૈયક્તિક કૌશલ્ય વિકસાવી શકે તેવાં નેતૃત્વના વિકાસ જેવી 'સૉફ્ટ' બાજૂઓ સાથે સંઘટન એ આ પરિસ્થિતિઓમાં જોવા મળતા વ્યાપક પડકાર છે.

Why do continuous improvement initiatives fail to sustain? - થોમસ લીસનર - ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ, અણીના સમયે ટેકો, વરીષ્ઠ ટીમની પ્રતિબદ્ધતા અને દોરવણીનો અભાવ, યોગ્ય માપણી પદ્ધતિઓ કે કોષ્ટકોનું પસંદ ન થવું કે નિયમિત સમયે મૂલ્યાંકન થતાં રહેવુ અને યોગ્ય કે પૂરતાં સંસાધનોની ઉપલબ્ધિનો અભાવ એ સતત સુધારણા કાર્યક્રમો ટકી ન રહેવા માટેનાં બહુધા જોવા મળતાં પરિબળો છે.

જો કે એ તો નક્કી જ છે કે સતત સુધારણાનું મૂળ જોશ સથે ટકી રહેવું (કે ન ટકી રહેવું) એ દરેક કિસ્સાના સંજોગો મુજબ બદલતી રહેતી બાબત જરૂર કહી શકાય. એથી સમયની માંગ મુજબ તેમાં જરૂરી ફેરફારો થતા રહે, લોકોને એ કાર્યક્રમોની યથાર્થતા સમજાતી રહે અને વરિષ્ઠ સંચાલન મંડળથી લઈને દરેક સ્તર સુધી તેના માટે પ્રતિબદ્ધતા બની રહે તે વિષે તો કોઈ બેમત નથી જ.

હાલ પૂરતું, આ મહિનાથી સતત સુધારણા પરની આપણી ચર્ચાને વિરામ આપીશું. પણ સતત સુધારણાની સફરમાં સ્થાયી કે અસ્થાયી વિરામ માટે કોઈ અવકાશ નથી. તેથી સમયાંતરે કંઈ રસપ્રદ સામગ્રીની મુલાકાત તો લેતાં જ રહીશું.

અને હવે આપણે આપણા નિયમિત વિભાગો તરફ વળીએઃ
ASQ CEO, Bill Troy ASQ’s Influential Voice ચાર મહેમાન લેખોને રજૂ કરે છેઃ
A Day With the Future of Quality – અલજ્યુએલા, કોસ્ટા રિકાની સાન રફાઍલ દ પોઍસ ટેકનીકલ હાઈસ્કૂલની તેમની મુલાકાતવિષે વાત કરતાં ઍડવિન ગૅરૉ નોંધે છે કે The Quality and Productivity Technical કાર્યક્રમની શરૂઆત કુશળ ગુણવત્તા ટેકનિશિયનોની ખેંચ પડવાથી થયેલી. તેમની હાલની મુલાકાત દરમ્યાન ઍડવિન ગૅરૉની વિદ્યાર્થીઓની આકાંક્ષાઓ બાબતે વાત થઈ હતી.
Big Data and Quality Professionals – પૉનમુરુગરાજન ત્યાગરાજન - જ્યારે બહુ જ મોટી માત્રામાં આકડા (કે માહિતી) ઉપલ્બધ થતી હોય, તેની હેરફેર બહુ જ ઝડપથી થતી હોય, અનેક પ્રકારનાં વૈવિધ્યમાં હોય અને ગુણવત્તામાં પણ બહુ જ ફરક પડતો હોય ત્યારે વિશાળ માહિતી-સામગ્રી / Big data અસ્તિત્વમાં છે તેમ કહી શકાય. પરંપરાગત માહિતી-સામગ્રી તંત્રવ્યવસ્થા / database systems આટલી વિશાળ કક્ષાની સામગ્રીસાથે કાર્યક્ષમ રીતે કામ નથી પાર પાડી શકતી.
વિશાળ માહિતી-સામગ્રી આધારિત વિશ્લેષ્ણાત્મકવિદ્યા / Analytics સંસ્થાઓ માટે સુયોજિત તેમજ અસંરચિત માહિતી-સામગ્રી પર કામગીરી કરીને તેના વપરાશકારો માટે અર્થપૂર્ણ સમજણ પડે તેમ ગોઠવણી કરી આપે છે.
ગુણવત્તા વ્યાવસાયિકોમાટે વિશાળ માહિતી-સામગ્રી એ બહુ રસપ્રદ તકો પૂરી પાડી શકે છે. આ પરિયોજનાઓમાં ગુણવત્તા પ્રતિતીકરણનું મહત્ત્વ બહુ ઘણું હોય છે : સામગ્રીની સાફ સફાઈ આપમેળે થવી જોઈએ,અહેવાલો પણ સામગ્રી નોંધાય તે સાથે જ / Real-time basis બનતા રહે તે ગુણવત્તા પરિમાણો પર નજર કરતા રહેવા માટે મહત્ત્વનું બની રહે છે. એ પણ જોવાનું રહે છે કે Plan-Do-Check-Act, the 7 quality tools (Fishbone diagram, Check sheets, Control charts, Histogram, Pareto Charts, Scatter Diagrams, Flow Charts) જેવાં ગુણવત્તા માપણીનાં પરંપરાગત સાધનોને વિશાળ માહિતી-સામગ્રીને લગતા કાર્યક્રમોમાં શી રીતે અર્થપૂર્ણ અને અસરકારક રીતે કામે લગાડી શકાય.
Facing Cultural Barriers by Leaders to Strengthen a Culture of Quality - લ્યુસિઆના પૌલિસ - સંસ્થાની સંસ્કૃતિ સંચાલન મડળની વર્તણૂક પ્રમાણે ઢળે છે. એટલે જો અગ્રણીઓ સંસ્થાની સંસ્કૃતિમાં પરિવર્તન લાવવા માગતાં હોય તો તેમણે શરૂઆત પોતાનાં વર્તનનાં ઉદાહરણ વડે કરવી જોઈએ. આ માટે તેમણે આધ્યાત્મિક, બૌદ્ધિક, ભૌતિક અને ભાવનાશીલ એવી ચાર પ્રકારની સમજશક્તિ પર આધારીત પધ્ધતિસરનાં મૉડેલની જ મદદ લેવી જોઈએ.
Talking To the C-Suite About Quality - - ડૉ. સુરેશ ગૅટ્ટાલા - વરીષ્ઠ સંચાલન મંડળ સાથે ગુણવત્તા વિષે વાત કરવા માટે આ પાંચ મૂળ બાબતો પર ભાર મૂકે છે :
૧. લાંબા ગાળા અને ટુંકા ગાળાનું સંકલન
૨. માપણી પદ્ધતિઓની ભાષાThe Language of Metrics
3. ગુણવત્તાનું આર્થિક મહત્ત્વ
૪. સફળ કિસ્સાઓનું રસપ્રદ સ્વરૂપે નિરૂપણ
૫. "બૃહદ ગુણવત્તા" / “Big Q” અભિગમ
આ માસનું ASQ TV વૃતાંત છે : Quality in Pop Culture . વિશ્વ ગુણવત્તા માસ / World Quality Monthની ઉજવણીમાં સંમિલિત બની પૉપ સંસ્કૃતિમાં ગુણવત્તાની હાજરી જુઓ.ગુણવત્તા સમાજનાં દરેક પાસાંઓને સ્પર્શે છે. એટલે મનોરંજનના મુખ્ય પ્રવાહમાં તે જોવા મળે તેમાં કોઈ આશ્વર્ય નથી - પછી ભલેને ગુણવત્તાનાં સંકુલ સાધનો અને પદ્ધતિઓ પર તેમાં કટાક્ષ હોય કે આપણી જિંદગી સુધારવામાં તેની ભૂમિકા વિષે પરોક્ષ સંદર્ભ હોય.

આ મહિનાના ASQ’s Influential Voice છે – ASQના CEO Bill Troy.

એક નિયમિત વિભાગ તરીકે બિલ ટ્રૉયના બ્લૉગ View From the Qપરના લેખોના નિયમિત મુલાકાતી રહ્યાં છીએ.
View from Qની આપણી પહેલી મુલાકાત સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૩માં હતી. તે સમયે આ બ્લૉગ ASQના CEO, Paul Borawskiનાં માર્ગદર્શન હેઠળ ચાલતો હતો.

હાલ પુરતું, આપણે ASQ Influential Voicesની યાદી પૂરી કરી ચૂક્યાં છીએ. ભવિષ્યમાં જો કોઈ નવાં સભ્યનો ઉમેરો થશે તો આપણે એ સમયે તે સભ્યની ઓળખ કરતાં રહીશું. જાન્યુઆરી ૨૦૧૬થી આપણે ASQ Influential Voicesના સભ્યોના બ્લૉગ પર પ્રસિદ્ધ થતા લેખોની મુલાકાત લેવા માટે કોઈ નવી પદ્ધતિ વિચારીશું.
સુધારણાની સફરમાં આપણે જે નવી કેડીને અનુસરવાનું શરૂ કરેલ છે તેને હજૂ વધારે અથપૂર્ણ કરવા માટે આપનાં સૂચનો અને ટિપ્પ્ણીઓ આવકાર્ય છે.
Posted by at No comments:
Labels: , , , ,

Saturday, November 28, 2015

અનિલ બિશ્વાસ અને 'મુંબઈના સાયગલ' સુરેન્દ્રનાથનાં યુગલ ગીતો – ઉત્તરાર્ધ

પૂર્વાર્ધમાં આપણે અનિલ બિશ્વાસ અને સુરેન્દ્ર(નથ)ની જોડીનાં બીબ્બો અને માયા બેનર્જી સાથેનાં યુગલ ગીતો સાંભળ્યાં હતાં. આજના આ ઉત્તરાર્ધમાં આપણે હવે તેમનાં વહીદન બાઈ, જ્યોતિ, હુસ્ન બાનો, સરદાર અખ્તર અને મિસ શારદા પંડિત સાથેનાં યુગલ ગીતો સાંભળીશું.
વહીદન બાઈ સાથે યુગલ ગીતો
imageimage


મૂળ કિનારી બાઝાર (આગ્રા)નાં વહીદન બાઈએ ૧૯૩૮-૧૯૪૦ના સમયમાં કેટલીક ફિલ્મોમાં કામ કર્યું છે. પણ આજે તેમને એ ફિલ્મો દ્વારા યાદ કરવાને બદલે '૫૦ –‘૬૦ના દાયકાની એક સફળ નાયિકા નિમ્મીનાં મા તરીકે કદાચ વધારે યાદ કરાઈ રહ્યાં છે.

તેરી ઈન આંખોંને બીમાર કિયા હૈ - અલી બાબા (૧૯૪૦) - ડૉ.આહ સીતાપુરી

આ ધૂન ‘અલીબાબા’ની પંજાબી આવૃત્તિમાં પણ વાપરવામાં આવી હતી, જેના શબ્દો હતા ‘ચૂભ ગયે કલેજે વીચ નૈના દે તીર હાયે’ [2]

હમ ઔર તુમ ઔર યે ખુશી - વહીદન બાઈ સાથે - અલી બાબા (૧૯૪૦) - ડૉ.આહ સીતાપુરી

હિંદી ફિલ્મોમાં પાશ્ચાત્ય નૃત્ય શૈલીની એક પ્રધાન ધારા, વૉલ્ત્ઝ, પર આધારિત અનેક ગીતો બનતાં રહયાં છે. પ્રસ્તુત ગીતને આ પ્રવાહનું સૌથી પહેલું ગીત ગણી શકાય.
આડવાતઃ

કોઈ હોવે તૂં મેરે યાર - અલી બાબા (૧૯૪૦) - ડૉ.આહ સીતાપુરી -પંજાબી ગીત

'અલી બાબા' પંજાબીમાં પણ બની હતી. એટલે યુ ટ્યુબ પર હવે કેટલીક ક્લિપ એ પંજાબી વર્ઝનની પણ સાંભળવા મળે છે, જેમ કે આ ગીત હિંદી વર્ઝનનાં 'હમ ઔર તુમ ઔર યે ખુશી'નું પંજાબી સ્વરૂપ છે.
કેટલીક ક્લિપ એવી પણ છે જે પંજાબી ગીતોનાં હિંદી સ્વરૂપ નથી જોવા મળતાં. એક શક્યતા એવી પણ હોઈ શકે કે હિંદી અને પંજાબી વર્ઝનમાં કેટલાંક ગીતો સાવ અલગ ધુન પરથી જ બનાવાયાં હતાં. અનિલ બિશ્વાસે પોતાની આત્મકથા ‘ઋત આયે ઋત જાયે’માં નિખાલસપણે એકરાર કર્યો છે કે તેમને હિન્‍દી કરતાં પંજાબી આવૃત્તિનાં ગીતો વધુ પસંદ હતાં.

પંજાબની એક અતિ લોકપ્રિય લોકધુન, હીર, પરનું આ ગીત. 

દિલકા સાઝ બજાયે જા - અલી બાબા (૧૯૪૦) - ડૉ.આહ સીતાપુરી

છેક ૧૯૪૦માં પણ અનિલદા સાઝ સજ્જામાં ખાસ્સા આધુનિક હતા !

https://youtu.be/Qfjq-aoB-ps
     [We need a fresh link in place of this one or an audio clip]

દિલ છીનકે જાતા હૈ, ઓ મસ્ત નઝરવાલે ક્યૂં આંખ ચુરાતા હૈ - અલી બાબા (૧૯૪૦) - ડૉ.આહ સીતાપુરી


જ્યોતિ સાથે યુગલ ગીતો
imageimage

જ્યોતિ (મૂળ નામ - અપરિચિત) વહીદન બાઈનાં નાનાં બહેન હતાં. ૧૯૩૯થી શરૂ થયેલ તેમની ફિલ્મસફરમાં તેમણે ૧૯૪૯ સુધી લગભગ વીસેક ફિલ્મોમાં કામ કર્યું. હિંદી ફિલ્મના એ સમયના બહુ જાણીતા ગાયક જી એમ દુર્રાની સાથેનાં તેમના નિકાહ બાદ તેમણે ફિલ્મોમાં કામ કરવાનું બંધ કર્યું હતું.

આન બસે પરદેસ સજનવા - કોમરેડ્સ (જીવનસાથી)(૧૯૩૯) - ગીતકાર

ગીતમાં પ્રયોગ કરાયેલ પ્રદીર્ઘ પ્રીલ્યુડ ગીતને સાવ અનોખો નિખાર આપી જાય છે.

તુમ રૂઠ ગઈ રૂઠ ગઈ બૈરી સજનિયાં - ઔરત (૧૯૪૦) - ગીતકાર ડૉ. સફદર 'આહ' સીતાપુરી

'ઔરત' એ સમયના ખેડૂત પરિવારની પરિસ્થિતિનું બહુ જ તાદૄશ્ય ચિત્રણ હતું. ફિલ્મના નિર્માતા નિર્દેશકને એ વિષય કેટલો હૃદયથી સ્પર્શી ગયો હશે કે ૧૭ વર્ષ બાદ તેમણે એ વિષય પર ફરીથી ફિલ્મ બનાવી. એ ફિલ્મ 'મધર ઈન્ડિયા'ને પણ એટલી જ સફળતા મળી હતી.

ઊઠ સજની ખોલ કિવાડે, તેરે સાજન આયે દ્વારે - ઔરત (૧૯૪૦) - ગીતકાર ડૉ. સફદર 'આહ' સીતાપુરી

ઘણા સમય પછી પાછા ફરેલા પતિની રૂઠી ગયેલી પત્નીને મનાવવા માટેની મીઠી નોક ઝોક.....

અપને મસ્તોંકો બેશુદ્ધ બના દે, હે પિલા દે હે પિલા દે પિલા દે પિલા દે- ઔરત (૧૯૪૦) - ગીતકાર ડૉ. સફદર 'આહ' સીતાપુરી

શેરડીના સાંઠાની મિઠાશની જેમ સહચર્યની ઘડીઓની મિઠાશ માણવાની મજા કેવી અનેરી હોય...

બોલ રે બોલ મનકે પંછી બોલ- ઔરત (૧૯૪૦) - ગીતકાર ડૉ. સફદર 'આહ' સીતાપુરી
પાની દે પાની દે - ઔરત (૧૯૪૦) - ગીતકાર ડૉ. સફદર 'આહ' સીતાપુરી


હુસ્ન બાનો સાથે યુગલ ગીતો
imageimage

હુસ્ન બાનોનો જન્મ ૧૯૨૨માં સિગાપોરમાં થયો હતો. તેમનાં મા શરીફાં પણ બહુ મોટાં ગજાંના અભિનેત્રી ગણાતા હતાં. જવાની (૧૯૪૨) તેમની સૌથી વધારે જાણીતી રહેલી ફિલ્મ છે.

બદનામ ન હો જાના ઓ પ્રેમ કે દિવાને - જવાની (૧૯૪૨) - ગીતકાર વઝાહત મિર્ઝા


આયી વસન્ત ઋતુ મદમાતી મન લલચાતી - જવાની (૧૯૪૨) - હુસ્ન બાનો સાથે - ગીતકાર વઝાહત મિર્ઝા[1]

"બીત ગયી,બીત ગયી, રૈન મિલનકી બીત ગયી"[2]
આડવાતઃ

નુરજહાંએ સૌ પ્રથમ વાર કોઈ અભિનેત્રી માટે પાર્શ્વ ગાયન કર્યું હોય તો તે કદાચ હુસ્ન બાનો (ફિલ્મ - દોસ્ત -૧૯૪૪) હતાં.
સરદાર અખ્તરનું યુગલ ગીત
સુનોં પંછીકે રાગ - ઔરત (૧૯૪૦) - ગીતકાર ડૉ. સફદર 'આહ' સીતાપુરી

લણણીના સમયે ખેડૂતનાં કુટુંબને ખેતરમાં પંખીઓનાં ગીતો મીઠાં લાગે એ તો સ્વાભાવિક જ વાત છે...આ ભાવને બહુ જ મધુરપણે આ ગીતમાં રજૂ કરાયો છે

ખુર્શીદ સાથે મંઝધાર (૧૯૪૭)નું યુગલ ગીત 'મેરા ચાંદ આ ગયા મેરે દ્વારે' આપણે "અનિલ બિશ્વાસ અને 'મુંબઈના સાયગલ'સુરેન્દ્રનાથ -સૉલો ગીતો - ઉત્તરાર્ધમાં સાંભળી ચૂક્યાં છીએ તેથી અહીં ફરી વાર મૂક્યું નથી.
મિસ શારદા પંડિત સાથે ગૈરફિલ્મી યુગલ ગીતો
અનિલ બિશ્વાસ અને સુરેન્દ્રની જોડીના નામે મિસ શારદા પંડિત સાથે ગવાયેલ ચાર ગૈરફિલ્મી યુગલ ગીતો પણ બોલે છે.

આયી જવાની બીત ગયે દિન - ગીતકાર ઝીઆ સરહદી [2]

મિસ શારદા પંડિત સાથેનાં આ ગૈરફિલ્મી ગીતો મળી શક્યાં નથી.
તૂ બનકી ચિડિયા ન હોતી
કૈસે બીગડી બાત બનાયે
કાહે કોઈ પ્રીત કરે
સાભાર નોંધઃ
  • 'આયી વસન્ત ઋતુ મદમાતી મન લલચાતી'.[1]ગીત શિકાગોથી સુમન્તભાઈ (દાદુ) અને ચૂભ ગયે કલેજે વીચ નૈના દે તીર હાયે [2], આયી જવાની બીત ગયે દિન[2], બીત ગયી,બીત ગયી, રૈન મિલનકી બીત ગયી[2] તેમ જ અહીં રજૂ થયેલી ઘણીક તસ્વીરો બીરેન કોઠારીના ખજાનામાંથી પ્રાપ્ત થઈ શક્યાં છે.
  • આ લેખ માટે Songs of Yoreના Anil Biswas’s songs for Bombay Saigal: Surendra લેખનો આધાર લીધો છે.
Posted by at No comments:
Labels: , , , ,
Subscribe to: Posts (Atom)